چه عالی آورده است سعدی این داستان را ، البته تمثیل و مثل است و مقدمه‌اش منظور نیست . می‌دانید که از عشقهای تمثیلی ، عشق سلطان محمود و ایاز است . می‌گو ید به سلطان محمود عیب می‌گرفتند که آخر این چه حسنی‌ دارد ؟ چه زیبایی‌ای دارد ؟ این شکل و قیافه ندارد ، چرا اینقدر نسبت به‌ این عشق و محبت می‌ورزی ؟ او می‌خو است یک وقت عملا به اینها نشان بدهد که چرا چنین است و به خاطر آنهایی که شما خیال می‌کنید نیست ، دلیل‌ دیگری دارد ، نه اینکه من عاشق آب و رنگ او هستم ، بنده واقعی و خالص‌ من اوست که مرا به خاطر خودم دوست می‌دارد . در بوستان است :

یکی خرده بر شاه غزنین گرفت

که حسنی ندارد ایاز ای شگفت

گلی را که نه رنگ باشد نه بو

دریغ است سودای بلبل بر او

به محمود گفت این حکایت کسی

بپیچید ز اندیشه بر خود بسی

که عشق من ای خواجه بر خوی اوست

نه بر قد و بالای دلجوی اوست

شنیدم که در تنگنایی شتر

بیفتاد و بشکست صندوق در