در دوره قبل مثلا آمار باسوادها ٥٠ درصد بود اکنون از نظر کمیت شده ٦٠ درصد ، و اگر بالاترین سطح دانش و معلومات و حداکثر سواد داشتن این بود که مدرک لیسانس داشته باشند ، اکنون مراحل تخصصی را طی کرده‌اند . صنعت‌ هم همین طور است ، یعنی در آنچه که داشته‌اند همان را دارند با چیز اضافه‌ ، و به عبارت دیگر آن را در سطح بالاتر دارند .
این است که در " تکامل " ما باید یک " مبدأ کمال " ی در نظر بگیریم و بعد مسیری از همان مبدأ در نظر بگیریم که شی‌ء در همان مسیر در مرحله بعد در سطح بالاتر قرار گرفته است . این را می‌گوییم " تکامل " .

انواع تکامل جامعه بشری

. ١ تکامل در رابطه انسان با طبیعت

می‌آییم سراغ تکامل جامعه بشری . تکامل جامعه بشری چند گونه است [١] . یک وقت ما می‌گوییم جامعه بشر متکامل است بدین معنی که در مسائل فنی‌ یعنی در رابطه انسان با طبیعت [ پیشرفت داشته است ] . انسان با طبیعت‌ رابطه دارد ، در حال جنگ و جدل است و می‌خواهد بر طبیعت تسلط پیدا کند ، قاهر بشود و طبیعت را استخدام کند . تکامل در این امر ، خیلی خوب‌ معنی دارد و بدون شک جامعه بشری در رابطه‌اش با طبیعت تکامل پیدا کرده‌ ، یعنی اگر ما در مجموع زمانها در نظر بگیریم ، آنچه که

[١] در بحثهای " فلسفه تاریخ " در باب تکامل این بحث را مطرح‌ کرده‌اند .