فطرت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٥
است ، آنها را میبوسیده و برای آنها فوق العاده احترام قائل بوده است . راجع به اینکه آیا اینها دو نوع مذهب بوده یا هر دو یک چیز است ، بحث دارند ، بعضی میگویند یک چیز است و بعضی میگویند دو چیز است . یکی دیگر از حرفهایی که راجع به اقوام اولیه گفتهاند مسأله توتم و توتم پرستی است . معتقدند که اقوام بدوی گذشته و بعضی از اقوام بدوی زمانهای نزدیک به زمان ما در واقع یک نوع حیوان را پرستش میکردهاند به این اعتقاد که خود را با آن حیوان از نظر نژاد یکی میدانستهاند یا اساسا خودشان را از نسل آن حیوان میدانستهاند . این عقیده که انسان از حیوان به وجود آمده است ، که صورت علمیاش در داروینیسم هست ، صورت غیر علمیاش در همان اقوام اولیه بوده است . مثلا یک قومی نسب خودش را به گاو میرسانده ، که معتقدند منشأ اولی گاوپرستی و اینکه گاو تقدس پیدا کرده در هند این بوده که توتم اقوام هندی خیلی قدیم گاو بوده منتها بعد تطور پیدا کرده و آن افکار بعدیش از بین رفته ولی تقدس گاو باقی مانده است . یا مثلا بعضی فلان مرغ را توتم خودشان میدانستهاند . راجع به توجیه این مطلب که چگونه میشود که این فکر در مردمی پیدا میشود که ما از نسل فلان حیوان هستیم و بعد هم به پرستش آن حیوان میپردازند و برای آن حیوان یک قداستی و یک قدرت خارق العادهای قائل میشوند ، آن حیوان را محافظ قوم و محافظ قبیله میدانند و این جور چیزها ، میگویند دورکهیم معتقد بوده است که این همان تجلی روح اجتماعی انسانهاست ، به این معنا که چون واقعا هر انسانی در خودش دو " من " احساس میکرده ، یک " من " از