برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٨ - ٢- مشعر الحرام دوّمين موقف حجّ
امكان پذير است. اصولا در مقابل عوامل پراكندگى (زبان و نژاد و ...) يك حلقه محكم اتصال در ميان قلوب بشر لازم است، اين حلقه اتصال تنها ايمان به خدا است كه مافوق اين اختلافات است.
سپس مىافزايد: «از گامهاى شيطان پيروى نكنيد كه او دشمن آشكار شما است» (وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ).
در اينجا نيز اين حقيقت تكرار شده كه انحراف از صلح و عدالت و تسليم شدن در برابر انگيزههاى دشمنى و عداوت و جنگ و خونريزى از مراحل ساده و كوچك شروع مىشود، و به مراحل حاد و خطرناك منتهى مىگردد.
له إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ متضمن استدلال زنده و روشنى است، مىگويد دشمنى شيطان با شما چيزى مخفى و پوشيده نيست، او از آغاز آفرينش آدم براى دشمنى با او كمر بست، با اين حال چگونه تسليم وسوسههاى او مىشويد!
(آيه ٢٠٩)- در اين آيه به همه مؤمنان هشدار مىدهد كه «اگر بعد از (اين همه) نشانهها و برنامههاى روشن كه به سراغ شما آمده لغزش كنيد و تسليم وسوسههاى شيطان شويد و گامى بر خلاف صلح و سلام برداريد بدانيد (از پنجه عدالت خداوند فرار نتوانيد كرد) چرا كه خداوند توانا و شكستناپذير و حكيم است» (فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْكُمُ الْبَيِّناتُ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ).
برنامه روشن، راه روشن و مقصد هم معلوم است با اين حال جايى براى لغزش و قبول وسوسههاى شيطانى نيست! اگر منحرف شويد قطعا مقصر خود شماييد و بدانيد خداوند قادر حكيم شما را مجازات عادلانه خواهد كرد.
(آيه ٢١٠)- اين آيه گر چه از آيات پيچيده قرآن بنظر مىرسد لكن دقت روى تعبيرات آن ابهام را بر طرف مىسازد، در اينجا روى سخن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است، مىفرمايد: «آيا آنها انتظار دارند كه خداوند و فرشتگان در سايههاى ابرها به سوى آنها بيايند» و دلايل ديگرى در اختيارشان بگذارند با اين كه چنين چيزى محال است و به فرض كه محال نباشد چه ضرورتى دارد (هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ وَ الْمَلائِكَةُ).» در حالى كه كار پايان گرفته است» (وَ قُضِيَ الْأَمْرُ).