برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٤ - جنايت تهمت

هيچ اثرى ندارد؛ و (يا) شيطان سركش و ويرانگر است» (إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً وَ إِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطاناً مَرِيداً).

قابل توجه اين كه: معبودهاى مشركان در اين آيه منحصر به دو چيز شناخته شده «اناث» و «شيطان مريد».

«اناث» جمع «انثى» به معنى موجود نرم و قابل انعطاف است.

يعنى آنها معبودهايى را مى‌پرستيدند كه مخلوق ضعيفى بيش نبودند و به آسانى در دست آدمى به هر شكل درمى‌آمدند، تمام وجودشان تأثر و «انعطاف پذيرى» و تسليم در برابر حوادث بود، و به عبارت روشنتر، موجودهايى كه هيچ گونه اراده و اختيارى از خود نداشتند و سر چشمه سود و زيان نبودند.

اما «شيطان مريد» يعنى شيطانى كه تمام صفات فضيلت از شاخسار وجودش فرو ريخته و چيزى از نقاط قوت در او باقى نمانده است.

(آيه ١١٨)- سپس در آيات بعد اشاره به صفات شيطان و اهداف او و عداوت خاصى كه با فرزندان آدم دارد كرده و قسمتهاى مختلفى از برنامه‌هاى او را شرح مى‌دهد و قبل از هر چيز مى‌فرمايد: «خداوند او را از رحمت خويش دور ساخته» (لَعَنَهُ اللَّهُ). و در حقيقت ريشه تمام بدبختيها و ويرانگريهاى او همين دورى از رحمت خداست كه بر اثر كبر و نخوت دامنش را گرفت.

سپس مى‌فرمايد: شيطان سوگند ياد كرده كه چند برنامه را اجرا كند:

١- «و گفت: از بندگان تو نصيب معينى خواهم گرفت» (وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً).

او مى‌داند قدرت بر گمراه ساختن همه بندگان خدا را ندارد، و تنها افراد هوسباز و ضعيف الايمان و ضعيف الاراده هستند كه در برابر او تسليم مى‌شوند.

(آيه ١١٩)- دوم: «آنها را گمراه مى‌كنم» (وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ).

٣- «با آرزوهاى دور و دراز و رنگارنگ آنها را سرگرم مى‌سازم» (وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ).

٤- آنها را به اعمال خرافى دعوت مى‌كنم، از جمله «فرمان مى‌دهم كه گوشهاى چهارپايان را بشكافند و يا قطع كنند» (وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ).