به مطلب سرورانگيزى بر مى‌خوريم فرح و انبساط را در همين مركز احساس مى‌كنيم، نتيجه اينكه اگر در قرآن مسائل عاطفى به قلب (همين عضو مخصوص) و مسائل عقلى به قلب (به معنى عقل يا مغز) نسبت داده شده، دليل آن همان است كه گفته شد و سخنى به گزاف نرفته است.

(آيه ٨)- گروه سوم (منافقان). اسلام در يك مقطع خاص تاريخى خود با گروهى رو برو شد كه نه اخلاص و شهامت براى ايمان آوردن داشتند و نه قدرت و جرأت بر مخالفت صريح، اين گروه كه قرآن از آنها به عنوان «منافقين» [١] ياد مى‌كند و ما در فارسى از آن تعبير به «دورو» يا «دو چهره» مى‌كنيم، در صفوف مسلمانان واقعى نفوذ كرده بودند، و از آنجا كه ظاهر اسلامى داشتند، غالبا شناخت آنها مشكل بود ولى قرآن نشانه‌هاى دقيق و زنده‌اى براى آنها بيان مى‌كند كه خط باطنى آنها را مشخص مى‌سازد و الگوئى در اين زمينه به دست مسلمانان براى همه قرون و اعصار مى‌دهد. نخست تفسيرى از خود نفاق دارد مى‌گويد: «بعضى از مردم هستند كه مى‌گويند به خدا و روز قيامت ايمان آورده‌ايم در حالى كه ايمان ندارند» (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ).

(آيه ٩)- آنها اين عمل را يك نوع زرنگى و به اصطلاح تاكتيك جالب، حساب مى‌كنند: «آنها با اين عمل مى‌خواهند خدا و مؤمنان را بفريبند» (يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا). «در حالى كه تنها خودشان را فريب مى‌دهند، امّا نمى‌فهمند» (وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ).

(آيه ١٠)- سپس قرآن به اين واقعيت اشاره مى‌كند كه نفاق در واقع يك نوع بيمارى است مى‌گويد: «در دلهاى آنها بيمارى خاصى است» (فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ). امّا از آنجا كه در نظام آفرينش، هر كس در مسيرى قرار گرفت و وسائل آن را فراهم ساخت در همان مسير، رو به جلو مى‌رود قرآن اضافه مى‌كند: «خداوند هم بر بيمارى آنها مى‌افزايد» (فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً).

[١] «منافق» از ماده «نفق» به معنى كانالها و نقب‌هائى است كه زير زمين مى‌زنند تا براى استتار يا فرار از آن استفاده كنند.