برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٠ - با اين وضع چه بايد كرد؟

٧- سپس در باره «همسايگان دور» سفارش مى‌كند (وَ الْجارِ الْجُنُبِ).

«حق همسايگى» در اسلام به قدرى اهميت دارد كه در وصاياى معروف امير مؤمنان عليه السّلام مى‌خوانيم: ما زال (رسول اللّه) يوصى بهم حتّى ظننا انّه سيورّثهم:

«آنقدر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در باره آنها سفارش كرد، كه ما فكر كرديم شايد دستور دهد همسايگان از يكديگر ارث ببرند».

در حديث ديگرى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نقل شده كه در يكى از روزها سه بار فرمود:

و اللّه لا يؤمن: «به خدا سوگند چنين كسى ايمان ندارد ...».

يكى پرسيد چه كسى؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: الّذى لا يأمن جاره بوائقه: «كسى كه همسايه او از مزاحمت او در امان نيست»! ٨- سپس قرآن در باره كسانى كه با انسان دوستى و مصاحبت دارند، توصيه كرده، مى‌فرمايد: «و به دوست و همنشين» نيكى كنيد (وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ).

البته «صاحب بالجنب» معنايى وسيعتر از دوست و رفيق دارد، به اين ترتيب آيه يك دستور جامع و كلى براى حسن معاشرت نسبت به تمام كسانى كه با انسان ارتباط دارند مى‌باشد، اعم از دوستان واقعى، و همكاران، و همسفران، و مراجعان، و شاگردان، و مشاوران، و خدمتگزاران.

٩- دسته ديگرى كه در اينجا در باره آنها سفارش شده، كسانى هستند كه در سفر و بلاد غربت احتياج پيدا مى‌كنند و با اين كه ممكن است در شهر خود افراد متمكنى باشند، در سفر به علتى وا مى‌مانند مى‌فرمايد: «و واماندگان» (وَ ابْنِ السَّبِيلِ).

١٠- در آخرين مرحله توصيه به نيكى كردن نسبت به بردگان كرده، مى‌فرمايد: «و بردگانى كه مالك آنها هستيد» (وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ).

در حقيقت آيه با حق خدا شروع شده و با حقوق بردگان ختم مى‌گردد و تنها اين آيه نيست كه در آن در باره بردگان توصيه شده، بلكه در آيات مختلف ديگر نيز در اين زمينه بحث شده است.

در پايان آيه هشدار مى‌دهد و مى‌گويد: «خداوند افراد متكبر و فخر فروش را