برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٤ - ٢- مشعر الحرام دوّمين موقف حجّ
«ذكر خدا» در اين جا تمام اذكار الهى بعد از مراسم را شامل مىشود.
در اينجا مردم را به دو گروه تقسيم مىكند مىفرمايد: «گروهى از مردم مىگويند خداوندا! در دنيا به ما نيكى عطا فرما ولى در آخرت بهرهاى ندارند» (فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ).
(آيه ٢٠١)- «و گروهى مىگويند پروردگارا! به ما نيكى عطا كن و در آخرت نيكى مرحمت فرما و ما را از عذاب آتش نگاهدار» (وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ).
در حقيقت اين قسمت از آيات اشاره به خواستههاى مردم و اهداف آنها در اين عبادت بزرگ است، زيرا گروهى هم مواهب مادى دنيا را مىخواهند و هم مواهب معنوى را بلكه زندگى دنيا را نيز به عنوان مقدمه تكامل معنوى مىطلبند! در اين كه منظور از «حَسَنَةً» در آيه چيست؟ در حديثى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مىخوانيم: «كسى كه خدا به او قلبى شاكر و زبان مشغول به ذكر حق، و همسرى با ايمان كه او را در امور دنيا و آخرت يارى كند ببخشد، نيكى دنيا و آخرت را به او داده و از عذاب آتش باز داشته شده».
البته «حسنه» به معنى هر گونه خير و خوبى است و مفهوم وسيع و گستردهاى دارد كه تمام مواهب مادى و معنوى را شامل مىشود، بنابراين آنچه در روايت فوق آمده بيان مصداق روشن آن است.
(آيه ٢٠٢)- در اين آيه اشاره به گروه دوم كرده (همان گروهى كه حسنه دنيا و آخرت را از خدا مىطلبند) مىفرمايد: «آنها نصيب و بهرهاى از كسب خود دارند و خداوند سريع الحساب است» (أُولئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ).
در حقيقت اين آيه نقطه مقابل جملهاى است كه در آيات قبل در باره گروه اول آمد كه مىفرمايد: «آنها نصيبى در آخرت ندارند».
(آيه ٢٠٣)- اين آيه آخرين آيه است كه در اينجا در باره مراسم حجّ، سخن مىگويد و سنتهاى جاهلى را در رابطه با تفاخرهاى موهوم نسبت به نياكان و گذشتگان در هم مىشكند و به آنها توصيه مىكند كه (بعد از مراسم عيد) به ياد خدا باشند