فداكارى گروهى از صحابه. ولى قرآن مجيد در مقابل اين گروه از نفاق گروه ديگر از صحابه پرده برداشته و عمل و رفتار و ايمان و عقيده آنها را مخالف الگوهاى صحيح اسلامى معرفى نموده است. در جايى مى گويد: «وَ مِمَّنْ حَوْلَكُم مِّـنَ الْأَعْرَابِ مُنَـفِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُواْ عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ» [١] و گاهى مى گويد: «وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِىَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ» [٢] . آن گاه ايذاء كنندگان پيامبر صلى الله عليه و آله را با عذاب سخت تهديد مى كند «وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ» [٣] . و باز از گروهى به عنوان مخادع و متظاهر به ايمان و استهزاء كنندگان مؤمنان ياد نموده و مى فرمايد: «وَ مِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْأَخِرِ وَ مَا هُم بِمُؤْمِنِينَ يُخَـدِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ مَا يَخْدَعُونَ إِلَا أَنفُسَهُمْ وَ مَا يَشْعُرُونَ وَ إِذَا خَلَوْاْ إِلَى شَيَـطِينِهِمْ قَالُواْ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ» . [٤] و گاهى پيمان شكنى و مخالفت بعضى از آنها را با حكم زكات مطرح مى كند و مى فرمايد: «وَمِنْهُم مَّنْ عَـهَدَ اللَّهَ لَئِنْ ءَاتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ فَلَمَّآ ءَاتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُواْ بِهِ وَتَوَلَّواْ وَّهُم مُّعْرِضُونَ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِى قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَآ أَخْلَفُواْ اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُواْ يَكْذِبُونَ» [٥] . خلاصه: مقام صحابه بودن به رسول خدا صلى الله عليه و آله مقامى است بس ارجمند و افتخارى

[١] و از ميان اعراب باديه نشين كه در اطراف شما هستند جمعى از منافقانند و از اهل (خود) مدينه (نيز) گروهى سخت به نفاق پاى بندند كه آنها را نمى شناسى و ما آنها را مى شناسيم. توبه، ١٠١.[٢] از آنها كسانى هستند كه پيامبر را آزار مى دهند و مى گويند او خوش باور و گوشى است. توبه، ٦١.[٣] و آنها كه رسول خدا را آزار مى دهند عذاب دردناكى دارند. توبه، ٦١.[٤] در ميان مردم كسانى هستند كه مى گويند به خدا و روز رستاخيز ايمان آورده ايم در حالى كه ايمان ندارند. مى خواهند خدا و مؤمنان را فريب بدهند (ولى) جز خودشان را فريب نمى دهند. و هنگامى كه با شياطين خود خلوت مى كنند مى گويند ما با شماييم ما مؤمنان را مسخره مى كنيم. بقره ٨ ـ ٩ ـ ١٤.[٥] از آنها كسانى هستند كه با خدا پيمان بستند كه اگر خداوند ما را از فضل خود روزى كند قطعا صدقه خواهيم داد و از شاكران خواهيم بود اما هنگامى كه از فضل خود به آنها بخشيد بخل ورزيدند و سرپيچى كردند و روى گردان شدند اين عمل (روح) نفاق را در دل هايشان تا روزى كه خدا را ملاقات كنند برقرار ساخت اين به خاطر آن است كه از پيمان الهى تخلف جستند و دروغ گفتند. توبه، ٧٥ ـ ٧٧.