شناخت نامه کليني و الکافي - قنبری، محمد - الصفحة ٢٢٥

عموم من وجه وجود دارد؛ يعنى هر محدثى ضرورتا اخبارى نيست، چنان كه ممكن است شخص بى آن كه محدث باشد تفكر اخبارى داشته باشد. علّامه مجلسى در جايى ديگر، سخن بنيانگذار اخباريان، يعنى محدث امين الدين استرآبادى را نقل مى كند. اين محدث اخبارى در كتاب معروفش الفوائد المدنية گفته است معرفت الهى، فطرى و همراه با الهام است، و نظرى نيست. اين معرفت به همان شيوه كه طفلْ پستان مادر را مى گيرد فطرى است. علّامه مجلسى درباره اين نظريه مى گويد: لكن المشهور بين المتكلمين من اصحابنا و المعتزلة و الاشاعرة أن معرفته تعالى نظرية واجبة على العباد و أنه تعالى كلّفهم بالنظر والاستدلال فيها؛ [١] ليكن مشهور بين متكلمان شيعه، معتزله و اشاعره آن است كه شناخت خداى متعال نظرى [و نه فطرى] و بر بندگان واجب است و خداوند مردم را به تفكر و استدلال در اين زمينه مكلف ساخته است. چنان كه مشهود است علّامه اخباريان را در مقابل متكلمان، معتزله و اشاعره قرار داده و ديدگاه آنان را بدين ترتيب تضعيف كرده است. نكته جالب اين است كه برخى از اصطلاحات فلسفى همچون علت و معلول و علت تامه و استحاله تخلف معلول از علت تامه در كلام ايشان در شرح روايات منعكس شده است. به عنوان مثال، علّامه مجلسى در توضيح قضا و قدر چنين آورده است: و قوله: تقدير الشى ء اى تعيين خصوصياته فى اللوح او تسبيب بعض الاسباب المؤدّية، أى تعيين المعلول و تحديده و خصوصياته، «و إذا قضا أمضاه» اى إذا اوجبه باستكمال شرائط وجوده و جميع ما يتوقف عليه المعلول اوجده، و ذلك الذى لامردّ له لاستحالة تخلف المعلول عن الموجب التام؛ [٢] مقصود از گفتار امام عليه السلام «تقدير الشى ء» تعيين خصوصيات شى ء در لوح يا