ابن حجر عسقلانى (متوفاى ٨٥٢ق) درباره كلينى نوشته است: ابو جعفر محمد بن يعقوب كلينى رازى از فقيهان و مؤلفان شيعه بوده كه به زنجيرى [منسوب به محله در زنجير] به خاطر سكونتش در زنجير بغداد معروف شده است. [١] فيروز آبادى (متوفاى ٨١٧) كلينى رحمه الله را از فقهاى شيعه شمرده است. [٢] زبيدى (متوفاى ١٢٠٥) نيز كلينى را جزء فقهاى شيعه دانسته است. [٣] خير الدين زركلى (متوفاى ١٩٧٥ م) هم، كلينى را شيخ و رهبر شيعه در بغداد ناميده است. [٤] برخى از دانشيان غير مسلمان مغرب زمين نيز از تمجيد شيخ كلينى فروگذار نكرده اند [٥] كه جاى دقت بسيار دارد. حاصل نقل قول هاى بالا اين است كه كلينى رحمه الله از شخصيت چند بعدى و والايى برخوردار بوده؛ بدان پايه كه از نگاه رجاليان فرهيخته، وى به عنوان فقيه و حديث نگارى استوارنگار، صاحب قلم، فاضل، پيشوا، مجدد و... نامبردار گرديده است.

فراگيرى و فرادهى علمى

بيشترين رقمى كه در مورد مشايخ كلينى گزارش شده، چهل و هشت تن است. [٦] در مورد شاگردان وى نيز شانزده نفر گزارش شده است. [٧] برخى ديگر رقم شاگردان ايشان را بيست و سه نفر شمارش كرده اند. [٨] بررسى در مورد چهره هايى كه به عنوان استادان و دانشجويان كلينى مطرح شده اند، مى تواند گوياى سخت كوشى ايشان در فراگيرى و فرادهى علمى باشد؛ به

[١] العسقلانى، تبصير المنتبه، ج ٢، ص ٧٣٧، المكتبة العلمية، بيروت، بى تا؛ همو، لسان الميزان، ج ٦، ص ٦٣٦ و ٦٣٧، رقم ترجمه ٨٢٧٧، دار احياء التراث العربى و...، بيروت، چاپ اول، ١٤١٦ ق.[٢] الفيروز آبادى، محمد بن يعقوب، القاموس المحيط، ج ٤، ص ٢٦٥، دار الجيل، بيروت، بى تا.[٣] الزبيدى، السيد محمد مرتضى، تاج العروس، ج ٩، ص ٣٢٢، دارالفكر، بى جا، بى تا.[٤] الزركلى، خير الدين، الاعلام، ج ٧، ص ١٤٥، دارالعلم للملايين، بيروت، چاپ هفتم، ١٩٨٦.[٥] ر.ك: مجله علوم الحديث، شماره ١، ص ٢٢١، نيز الكلينى وكتابه الكافى، ص ١٤٢.[٦] الكلينى والكافى، ص ١٦٦ و بعد.[٧] همان، ص ١٨٢ و بعد.[٨] الكلينى وكتابه الكافى، ص ٩٦ و بعد.