شناخت نامه کليني و الکافي - قنبری، محمد - الصفحة ٢١
محمد بن عيسى بن عبداللّه بن سعد بن مالك بن احوص بن سائب بن مالك بن عامر اشعرى قمى ٦ . احمد بن مهران ٧ . اسحاق بن يعقوب ٨ . حسن بن خفيف ٩ . حسن بن فضل بن يزيد يمانى ١٠. حسين بن حسن حسينى اسود ١١. حسين بن حسن هاشمى حسنى علوى ١٢. حسين بن على علوى ١٣ . ابوعبداللّه حسين بن محمد بن عمران بن ابى بكر اشعرى قمى معروف به ابن عامر ١٤ . حميد بن زياد، اهل نينوا (د ٣١٠ق) ١٥ . ابوسليمان داود بن كوره قمى ١٦ . ابوالقاسم سعد بن عبداللّه بن ابى خلف اشعرى قمى (د٣٠٠ق) ١٧. ابوداود سليمان بن سفيان ١٨. ابوسعيد سهل بن زياد آدمى رازى ١٩. ابوالعباس عبداللّه بن جعفر بن حسين بن مالك بن جامعه حميرى قمى ٢٠ . ابوالحسن على بن ابراهيم بن هاشم قمى صاحب تفسير معروف (د٣٠٧ق) ٢١ . على بن حسين سعد آبادى ٢٢ . ابوالحسن على بن عبداللّه بن محمد بن عاصم خديجى ٢٣ . ابوالحسن على بن محمد بن ابراهيم بن ابان رازى كلينى معروف به علان، دايى محمد بن يعقوب كلينى ٢٤ . على بن محمد بن ابى القاسم بندار ٢٥ . ابوالحسن على بن محمد بن ابى القاسم عبداللّه بن عمران برقى قمى خواهرزاده احمد بن محمد بن خالد برقى معروف ٢٦ . على بن موسى بن جعفر كمندانى ٢٧. ابومحمد قاسم بن علاء آذربايجانى ٢٨. ابوالحسن محمد بن اسماعيل نيشابورى [١] ٢٩. ابوالعباس محمد بن جعفر رزاز(د٣٠١ق) ٣٠. ابوالحسن محمد بن ابى عبداللّه جعفر بن محمد بن عون اسدى كوفى ساكن رى ٣١ . ابوجعفر محمد بن حسن بن فروخ اعرج قمى معروف به صفار صاحب كتاب بصائر الدرجات (د٢٩٠ق) ٣٢. محمد بن حسن طائى ٣٣. ابوجعفر محمد بن عبداللّه بن جعفر بن حسين بن جامع بن مالك حميرى قمى ٣٤. محمد بن عقيل كلينى ٣٥. ابوالحسين محمد بن على بن معمر كوفى ٣٦. ابوجعفر محمد بن يحيى عطار اشعرى قمى. اين تعداد مشايخ به معناى انعكاس روايات قابل توجهى از هر يك در مجموعه
[١] درباره ضبط نام كلين ر.ك: سمعانى، الانساب، ج ٥، ص ٩١؛ زبيدى، تاج العروس، ج ٩، ص ٣٢٢ و مجلسى، بحار الأنوار، ج ٢٥، ص ٣٩.[٢] براى آگاهى بيشتر ر.ك: اسامى دهات كشور، ص٧٨؛ فرهنگ جغرافيايى ايران، ج ١، ص ١٨٢ ـ ١٨٣ و در خصوص مورد نخست ر.ك: ياقوت حموى، معجم البلدان، ج ٤، ص ٤٧٨.[٣] به عبارت مقدسى در توصيف محدوده جغرافيايى رى توجه كنيد: «وللرّى: قم، آوه، ساوه، قزوين، ابهر، زنجان و...» (احسن التقاسيم، ص ١٨) و نيز ر.ك: اصطخرى، مسالك الممالك، ص ٧٣.[٤] ر.ك: ميرزا عبداللّه افندى، رياض العلما، ص ٢٣٨.[٥] نورى، خاتمه مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٧٢.[٦] براى آگاهى بيشتر ر.ك: غفارى، همان، ص ١١٣ ـ ١٢٣ و كلينى، مقدمه كتاب كافى، ج ١، ص ٩ ـ ١٠.[٧] ر.ك: نجاشى، ٧٢؛ منتجب الدين، ص ٦٧، ٨٥ و ١١٠ و حلى، خلاصة الأقوال، ص ٦٩.[٨] ر.ك: سمعانى، ج ٥، ص ٩١ و زبيدى، ج ٩، ص ٣٢٢.[٩] براى آگاهى از شرح حال افراد ياد شده، ر.ك: مامقانى، تنقيح المقال ذيل نام هاى مذكور.[١٠] هويت برخى از اين افراد، از جمله محمد بن اسماعيل مورد اختلاف است. براى آگاهى بيشتر ر.ك: مامقانى، همان، ذيل نام؛ نورى، همان، ج ٦، ص ٢٧٠ ـ ٢٧١.[١١] ر.ك: خويى، معجم رجال الحديث، ذيل هر يك از افراد نام برده شده و نيز براى آگاهى بيشتر ر.ك: معارف، پژوهش در تاريخ حديث شيعه، ص ٣٥٨ ـ ٣٥٩.[١٢] در مورد هويت اين شخص اختلاف نظر است با اين حال، نظر عمده رجال نويسان بين خواهرزاده برقى نويسنده كتاب محاسن يا پدر بزرگ وى در گردش است.[١٣] نجاشى، همان، ص ٣٧٧.[١٤] منسوب به محله اى در بغداد به نام «درب السلسله» ر.ك: زبيدى، همان، ج ٩، ص ٣٢٩.[١٥] بحرالعلوم، الفوائد الرجاليه، ج ٣، ص ٣٢٥.[١٦] ر.ك: حموى، همان، ج ٣، ص ١٢١.[١٧] براى آگاهى بيشتر ر.ك: دايرة المعارف بزرگ اسلامى، مدخل «بغداد».[١٨] براى آگاهى بيشتر ر.ك: غفار، همان، ص ٧١ ـ ٧٧.[١٩] صاحب كتاب الغيبه و معروف به كاتب كلينى. براى آگاهى بيشتر به مقدمه على اكبر غفارى بر كتاب الغيبه نعمانى مراجعه فرماييد.[٢٠] از مشهورترين شاگردان كلينى و استاد شيخ صدوق و مفيد و طوسى و نجاشى و سيدمرتضى، ر.ك: نورى، همان، ج ٣، ص ٤٧٨.[٢١] بيشتر شرح حال نويسان شيعه، زمان وفات كلينى را شعبان ٣٢٩ دانسته اند و در خصوص محل دفن وى نيز به رغم اتفاق نظر بر شهر بغداد و وجود مقبره اى منسوب به وى ، در مورد محل دقيق آن اختلاف نظر است. براى آگاهى بيشتر ر.ك: كلينى، همان، مقدمه و غفار، همان، ص ٢١٧.[٢٢] ر.ك: نجاشى، ص ٣٧٧.[٢٣] فهرست اين آثار را در رجال طوسى ذيل نام كلينى بجوييد.[٢٤] ابن طاووس در كشف المحجة، فلاح السائل و فتح الابواب از اين كتاب روايت مى كند. ر.ك: نورى، همان، ج ٣، ص ٢٧٥.[٢٥] در اسناد اين كتاب به كلينى اختلاف است. ر.ك: ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ص ٥٤ و رجال ابن داود، ص ٣٦.[٢٦] براى نمونه ر.ك: ابن حجر، لسان الميزان، ج ٥، ص ٤٣٣ و حرعاملى به نقل از: جامع الاصول ابن اثير، ج ١١، ص ٣٢٣.