١٦٣١١.عنه صلى الله عليه و آله ـ في وصيَّتِهِ لأبي ذرٍّ ـ: لا يَفقَهُ الرجُلُ كُلَّ الفِقهِ حتَّى يَرَى الناسَ أمثالَ الأباعِرِ ، فلا يَحفِلَ بِوُجودِهِم ، و لا يُغَيِّرَهُ ذلكَ كما لا يُغَيِّرُهُ وُجودُ بَعيرٍ عندَهُ ، ثُمّ يَرجِعَ هُو إلى نفسِهِ فيَكونَ أعظَمَ حاقِرٍ لها . [٤]

١٦٣١٢.عنه صلى الله عليه و آله ـ في وصيَّتِهِ لأبي ذَرٍّ ـ: لا يَفقَهُ الرجُلُ كلَّ الفِقهِ حتّى يَرى الناسَ في جَنبِ اللّه ِ تباركَ و تعالى أمثالَ الأباعِرِ ، ثُمّ يَرجِعَ إلى نفسِهِ فيكونَ هُو أحقَرَ حاقِرٍ لها [٥] . [٦]

٣١٩٢

ويژگيهاى فقيه

١٦٣٠٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هرگز بنده اى بر فقه (شناخت خود) از دينش نيفزود، مگر اين كه بر ميانه روى او در عملش افزوده گشت.

١٦٣٠٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در فقاهت (دانايى) مرد همين بس كه خدا را عبادت كند ، و در نادانى مرد همين بس كه به رأى خود مغرور باشد.

١٦٣١٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آدمى فقيهِ تمام عيار نباشد، مگر آن گاه كه خشم و كينش با مردم براى خدا باشد و مگر آن گاه كه احدى نزد او منفورتر از نفْس خودش، نباشد.

١٦٣١١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به ابوذر ـفرمود : آدمى فقيه كامل نشود، مگر آن گاه كه مردم در نظرش مانند مشتى شتر باشند و به بود و نبود آنها اهميتى ندهد و همچنان كه اگر شترى در كنار او باشد فرقى به حالش ندارد، وجود مردم نيز در او تغيير و تأثيرى ايجاد نكند. و با اين حال، وقتى به خودش برگردد بيشترين تحقير و بى اعتنايى را نسبت به نفس خويش، روا دارد.

١٦٣١٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به ابوذر ـفرمود : آدمى فقيه كامل نباشد، مگر آن گاه كه مردم را در كنار خداوند متعال همانند مشتى شتر بيند و با اين حال، وقتى به خودش برگردد، بيش از همه نفْس خودش را حقير و بى مقدار شمارد.

[١] كنز العمّال : ٥٤٠٤.[٢] كنز العمّال : ٢٨٧٩٤.[٣] كنز العمّال : ٢٨٩٥٠.[٤] بحار الأنوار : ٧٢/٣٠٤/٥١.[٥] بحار الأنوار : ٧٧/٨٣/٣.[٦] (انظر) عنوان ٣٣٣ «العُجب».