١٧٠٤١.عنه صلى الله عليه و آله : القُلوبُ أربَعةٌ : قَلبٌ أجرَدُ فيه مِثلُ السِّراجِ يَزهَرُ ، و قَلبٌ أغلَفُ مَربوطٌ على غِلافِهِ ، و قَلبٌ مَنكوسٌ ، و قَلبٌ مُصفَحٌ . [١]

١٧٠٤٢.عنه صلى الله عليه و آله : قَلبُ المؤمنِ أجرَدُ فيهِ سِراجٌ يَزهَرُ ، و قَلبُ الكافِرِ أسوَدُ مَنكوسٌ . [٢]

١٧٠٤٣.الإمامُ الباقرُ عليه السلام : القُلوبُ أربَعةٌ : قَلبٌ فيهِ نِفاقٌ و إيمانٌ ، و قَلبٌ مَنكوسٌ ، و قَلبٌ مَطبوعٌ ، و قَلبٌ أزهَرُ أنوَرُ ... و أمّا المَطبوعُ فقَلبُ المُنافِقِ ، و أمّا الأزهَرُ فقَلبُ المؤمنِ ... و أمّا المَنكوسُ فقَلبُ المُشرِكِ ... أمّا القَلبُ الذي فيهِ إيمانٌ و نِفاقٌ فَهُم قَومٌ كانوا بالطائفِ و إن أدرَكَ أحَدَهُم أجَلُهُ على نِفاقِهِ هَلَكَ و إن أدرَكَهُ على إيمانِهِ نَجا . [٣]

١٧٠٤٤.عنه عليه السلام : القُلوبُ ثلاثةٌ : قَلبٌ مَنكوسٌ لا يَعي على شيءٍ مِن الخَيرِ و هُو قَلبُ الكافِرِ ، و قلبٌ فيهِ نُكتَةٌ سَوداءُ فالخَيرُ و الشَّرُّ فيهِ يَعتَلِجانِ فَما كانَ مِنهُ أقوى غَلَبَ علَيهِ ، و قَلبٌ مَفتوحٌ فيهِ مِصباحٌ يَزهَرُ و لا يُطفَأُ نُورُهُ إلى يَومِ القِيامَةِ و هُو قَلبُ المؤمِنِ . [٤]

١٧٠٤١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : دلها چهار گونه اند: دل صاف كه در آن چيزى، مانند چراغ مى درخشد و دل غلاف شده كه به غلافش بسته شده است و دل نگونسار و دل روي گردان [از حق، يا ناخالص و دو رو].

١٧٠٤٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : دل مؤمن، صاف است كه در آن چراغى مى درخشد و دل كافر، سياه و وارونه است.

١٧٠٤٣.امام باقر عليه السلام : دلها چهار گونه اند: دلى كه در آن هم نفاق است هم ايمان و دلى كه نگونسار است و دلى كه مُهر خورده است و دلى كه روشن و نورانى است... و اما دل مُهر خورده، دل منافق است و اما دل روشن، دل مؤمن است... و اما دل نگونسار، دل مشرك است... و اما دلى كه در آن هم ايمان است هم نفاق، اينان مردمى بودند در طائف كه اگر در حالت نفاق مرگ به سراغ يكى از آنها مى آمد، هلاك مى شد و اگر در حال ايمانش مى مرد، نجات مى يافت.

١٧٠٤٤.امام باقر عليه السلام : دلها سه گونه اند: دل نگونسار كه هيچ خيرى در آن نيست و آن دل كافر است. دلى كه در آن نقطه اى سياه وجود دارد؛ در اين دل خوبى و بدى با يكديگر مى ستيزند و هر كدام نيرومندتر بود بر ديگرى چيره مى آيد . و دلى گشاده كه در آن چراغى مى درخشد و نورش تا روز قيامت خاموش نمى شود و آن دل مؤمن است.

[١] كنز العمّال : ١٢٢٦.[٢] بحار الأنوار:٧٠/٥٩/٣٩.[٣] معاني الأخبار : ٣٩٥/٥١.[٤] معاني الأخبار : ٣٩٥/٥٠.