دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٢٧
فصل يكم : تشريع اذان
١ / ١
آغاز تشريع اذان
قرآن
«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! هر گاه براى نماز روز جمعه ندا داده شد ، به سوى ذكر خدا بشتابيد و داد و ستد را وا گذاريد . اين براى شما بهتر است ، اگر بدانيد» .
حديث
١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نخستين كسى كه در آسمانْ اذان گفت ، جبرئيل عليه السلام بود.
٢.امام على عليه السلام : در شبى كه پيامبر خدا به معراج برده شد ، اذان به او آموخته شد و نماز بر او واجب گرديد.
٣.امام على عليه السلام : چون آموختن اذان به پيامبر خدا آغاز گرديد ، جبرئيل عليه السلام بُراق[١] را آورد . بُراق در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله چموشى كرد . جبرئيل عليه السلام به او گفت : «آرام بگير ، اى براق ؛ زيرا [تاكنون ]كسى بر تو سوار نشده كه نزد خداوند ، گرامى تر از ايشان باشد» . پس بُراق ، آرام گرفت. پيامبر خدا فرمود : «بر بُراق نشستم تا به حجابى رسيدم كه خداى رحمان ، پروردگار ما عز و جل ، در پس آن بود.[٢] در اين هنگام ، فرشته اى از پس حجاب در آمد و گفت : اللّه أكبر ، اللّه أكبر . گفتم : اى جبرئيل! اين فرشته ارجمند كيست؟ جبرئيل عليه السلام گفت : سوگند به آن كه تو را به نبوّتْ مفتخر ساخت ، تا پيش از اين لحظه اين فرشته را نديده بودم! فرشته گفت : اللّه أكبر ، اللّه أكبر . از پس حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد . من بزرگ ترم ، من بزرگ ترم» . پيامبر خدا فرمود : «آن فرشته گفت : أشهد أن لا إله إلّا اللّه ، أشهد أن لا إله إلّا اللّه . از پس حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد . اللّه ، منم و معبودى [راستين] ، جز من نيست» . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «فرشته گفت : أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه ، أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه . از پس حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد . من ، محمّد را به پيامبرى فرستادم» . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «فرشته گفت : حَىَّ على الصلاة ، حَىَّ على الصلاة . از پس حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد و به عبادت من ، دعوت كرد» . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «فرشته گفت : حَىَّ على الفلاح ، حَىَّ على الفلاح . از پس حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد ، و به عبادت من ، دعوت كرد» . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «فرشته گفت : حَىَّ على خير العمل ، حَىَّ على خير العمل . از پس حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد و به عبادت من ، دعوت كرد . هر آن كس كه بر آن (عبادت من) مواظبت كرد ، رستگار شد» . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «در آن روز ، خداى متعال ، برترىِ مرا بر اوّلين و آخرين [انسان ها] به كمال رسانْد» .
[١] بُراق ، حيوانى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله با آن به معراج رفت و كوچك تر از قاطر و بزرگ تر از الاغ بود (مجمع البحرين : مادّه «برق») . [٢] اشاره به موقعيتى ويژه از قرب الهى است ، وگرنه خداوند متعال مكان ندارد و بيرون از مكان و زمان است .