يكصد درس زندگى از امام على(ع) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٥
كه راه توجيه را بر تو ببندد؛ تا آنجا كه براى گفته برادرت، تفسير نيكويى مىيابى، به گفته او، گمان بد مبر! نكتهها و پيامها ١- بدگمانى آن است كه انسان درباره رفتار و گفتار ديگران، تصور ناروايى داشته و آن را بهصورت يك واقعيت ببيند.
٢- قاعده كلى درباره افراد مسلمان اين است كه انديشه بد ندارد و كار بد انجام نمىدهد، از اين رو، على عليه السلام توصيه مىكند كه مسلمانان كارهاى يكديگر را تا آنجا كه ممكن است حمل بر صحت كنند و نيز گفتار يكديگر را تا جايى كه براى آن تفسير نيكويى وجود دارد، حمل بر بدى نكنند. چنانكه قرآن مجيد مىفرمايد: «يا ايُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِ انَّ بَعْضَ الَّظنِ اثْمٌ» «١» ٣- بدگمانى در همه جا و نسبت به همه كس، زشت محسوب نمىشود، بلكه در برخى موارد بدگمانى مجاز و گاه لازم است؛ در محيطى كه بيشتر افراد آن گرفتار فساد و آلودگى هستند خوشگمانى، كار منطقى نيست و موجب فريب خوردن و زيان ديدن انسان مىشود.
على عليه السلام مىفرمايد: «اذا اسْتَوْلَى الْفَسادُ عَلَى الزَّمانِ وَ اهْلِه فَاحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّهُ.» «٢» هرگاه فساد و تبهكارى بر روزگار و اهلش چيره شود، اگر كسى به ديگرى خوشبين باشد، فريب خورده و نادانى كرده است.