مى‌ورزد و هنگام تهاجم دشمن، به دفاع بر نمى‌خيزد و از شخصيّت و سرزمين خود دفاع نمى‌كند. در حقيقت به اختيار خود، جامه عزت از تن بر مى‌كند و جامه ذلت به تن مى‌كند.
٣- شكست، پيش از هر چيز، عامل درون مرزى دارد تا برون مرزى.
سستى ورزيدن و كار را به عهده ديگران سپردن، و به يارى هم نشتافتن، يك ملت را هر چند قوى و بر حق باشند- به شكست وا مى‌دارد و آن‌ها را بى قيد و شرط به دشمن تسليم مى‌كند. از اين روى امام على عليه السلام به مردم زمان خود، اين ضعف را تذكر مى‌داد و آن را تنها عامل نفوذ دشمن بر سرزمينشان مى‌خواند. در جهان زرمَدار و زورمند كنونى، مسلمانان بايد از تاريخ و سرنوشت گذشته، عبرت گيرند. و سدّ بى تفاوتى را بشكنند و توان دفاعى و نظامى خود را بازيابند و در همه حال آماده دفاع از كيان و هستى خود باشند.
(٩١)
.
يكصد درس زندگى از امام على(ع) ١٧٨ نخست اتمام حجت، سپس نبرد ص : ١٧٨ بهانه جويان در مصاف با دشمن‌ . «وَ قَدْ احْبَبْتُمُ الْبَقاءَ وَ لَيْسَ لى‌ انْ احْمِلَكُمْ عَلى‌ ما تَكْرَهُونَ» «١» و شما زنده ماندن را دوست مى‌داريد و من نمى‌توانم، آن چه را كه خوش نداريد به زور تحميلتان كنم.