يكصد درس زندگى از امام على(ع) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٤٥
فعّاليّت همه جانبه و تلاش پيگير است. چرا كه جهان، چه در بُعد مادّى و چه در بُعد غير مادّى معلول قانون عليّت و نظام ثابت خداوند است كه قدرتمند، ظفرمند است و ضعيف، شكست خورده، چه حق باشد و چه باطل. يك گروه باطل با كسب قدرت مادى، اتّحاد لازم، اطاعت از فرماندهى و جامع بودن در ديگر ويژگىهاى پيروزى، بر رقيب خويش ظفر يابد، چون غلبه معاويه بر ياران على عليه السلام. پس بر حق بودن يك گروه، مانع از شكست وى نمىشود.
٢- پيروزى و شكست علل و عواملى دارد از جمله آنها نخست:
اطاعت از پيشوا و فرمانده و نافرمانى او در مراحل مختلف و عرصههاى جنگ و سياست است. دوم وحدت و انسجام يك قوم هر چند باطل و فاسد باشند زمينه ساز پيروزى است و تفرقه و اختلاف، موجب شكست آنان خواهد بود هر چند بر حق باشند.
٣- عوامل پيروزى اختصاص به موارد ياد شده ندارد. علل ديگرى نيز در آيات و روايات مطرح شده كه از جمله آنها صبر است پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله مىفرمايد:
«مَنْ صَبَرَ ظَفَرَ» «١» هر كس كه استقامت ورزد پيروزى به دست مىآورد.