شود در چه جاهايى عقل قلمرو جداى از دين (نقلى) دارد و يا در چه صورت و با چه نگرشى عقل در برابر دين انگاشته مى‌شود.
جايگاه عقل در دين‌ عقل در دين اسلام از جايگاه بسيار بلندى برخوردار است تا جايى كه اساساً اسلام را «دين عقل و فطرت» مى‌گويند. گواه روشن بر عقل گرايى آيين اسلام، وجود صدها آيه از قرآن كريم و صدها حديث از پيشوايان معصوم (ع) درباره عقل و نقش‌ها و كاربردهاى گوناگون آن در اصول و فروع دين اسلام است؛ زيرا گذشته از اين كه روح آيات قرآن را استدلال‌ها و براهين عقلى تشكيل مى‌دهد، ماده علم، عقل، فكر و مانند آن نزديك به ١٠٠٠ بار به صورت‌هاى مختلف در قرآن آمده و بر آن تصريح شده است. «١» نيز در اهميت عقل در دين اسلام همين بس كه در نخستين بخش از جوامع روايى ما نظير اصول كافى و بحارالانوار «كتاب عقل و جهل» و «كتاب علم» آمده و احاديث مربوط به آنها جمع‌آورى گرديده است. در اينجا به عنوان نمونه، برخى از آن احاديث ذكر مى‌شود:
رسول خدا (ص) فرمود:
انَّما يُدْرَكُ الْخَيْرُ كُلُّهُ بِالْعَقْلِ وَ لا دينَ لِمَنْ لا عَقْلَ لَهُ. «٢» همانا خير و نيكى به تمام مراتب خود، با عقل درك مى‌شود و كسى كه عقل ندارد دين ندارد.
امير مؤمنان على (ع) فرمود:
الْعَقْلُ شَرْعٌ مِنْ داخِلٍ وَ الشَّرْعُ عَقْلٌ مِنْ خارِجٍ. «٣» عقل براى بشر دين داخلى است و دين (نيز) براى او عقل خارجى است.
همين مطلب در سخنان هفتمين پيشواى مكتب اهل بيت (ع)، امام موسى كاظم (ع) به صورت روشن‌ترى به شرح زير آمده است: