دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ١٠٥
تبيين بيشتر مفهوم علم دينى مبتنى بر بيان ديدگاههاى دانشمندان دينى و اسلامى در اين زمينه است. برخى از اين ديدگاهها عبارت است از:
١- برخى منظور از علم دينى را، علومى دانستهاند كه در فضاى فرهنگ و تمدن اسلامى پيدا شده و توسعه يافته باشد؛ مانند طب، رياضيات، نجوم و ساير علوم اسلامى.
٢- عدهاى مراد از علم دينى را علومى دانستهاند كه هدف آنها تبيين حقايق موجود در كتاب و سنّت است؛ مانند علم فقه، اصول، تفسير، منطق، فلسفه، كلام و مقدمات آنها.
٣- برخى ديگر گفتهاند: علومى كه از تفسير و تبيين كتاب و سنّت به دست مىآيند.
٤- بعضى ديگر گفتهاند كه مهم نيست منشأ يك علم كجاست. اگر مسائل آن در چهارچوب جهان بينى اسلامى تفسير شوند مىتوان آن را علم اسلامى تلقى كرد.
٥- عدهاى نيز علمى را اسلامى دانستهاند كه در خداشناسى و رفع نيازهاى مشروع فردى و اجتماعى جامعه اسلامى مؤثر باشد. از اين رو، محدود ساختن علوم اسلامى به معارف خاص دينى بر آمده از كتاب و سنت بسيار تنگ نظرانه و ناسازگار با خود قرآن و سنّت است.
٦- علوم دينى، علومى را گويند كه مستقيماً مربوط به مسائل اعتقادى يا اخلاقى يا عملى دين باشد، يا علومى كه مقدمه ياد گرفتن معارف يا دستورات و احكام دين است؛ از قبيل ادبيات عرب، منطق و ٧- علومى كه به عنوان معجزات علمى از قرآن و سنّت استخراج مىشوند و به تناسب محتوايى مىتوانند فرضيههاى علوم تجربى را شامل شوند.
٨- گزارههاى دينى كه بيانگر مبادى ما بعدالطبيعى علوماند و به عنوان پايه پژوهش تجربى مطرح مىگردند.
٩- هر معرفتى كه با روش تجربى، عقلى و دينى به دست آيد.
١٠- هر گونه علمى كه براى جامعه اسلامى مفيد و لازم باشد.
١١- مجموعه علوم تجربى است كه از طريق گزارهها، باورها و رفتار دينى شكل مىگيرد و در روش، اهداف، انگيزه علمى، تئورى سازى و جهتگيرى علمى از آنها تأثير