دين پژوهى

دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ١٣٥

زندگى مادى است، از بهترين و با فضيلت‌ترين اعمال عبادى و معنوى شمرده شده است. «١» حضرت امام صادق (ع) نيز در حديث زير اين حقيقت را به زيبايى بيان فرموده است:
الْخُلقُ الْحَسَنُ جَمالٌ فِى الدُّنْيا وَ نُزْهَةٌ فِى الآخِرَةِ وَ بِهِ كَمالُ الدّينِ وَالْقُرْبَةُ الَى اللَّهِ تَعالى‌ «٢» حسن خلق در دنيا مايه زيبايى و در آخرت وسيله دورى از عذاب الهى است و با حسن خلق دين (انسان) كامل مى‌شود، و آدمى به قرب الهى مى‌رسد.
راز اين كه علماى اخلاق در معرفى ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها در قرآن و اسلام و نيز در بر شمردن بنيادهاى اخلاق اسلامى بسيارى از واجبات، محرمات، مستحبات و مكروهات دينى- فقهى را نيز آورده‌اند، همان است كه اشاره شد. «٣» از مطالب بالا روشن شد كه رابطه اخلاق (فضايل و مكارم نفسانى) با مجموعه دين اسلام، «رابطه جزء با كل» مى‌باشد. «٤» اما درباره راز جاودانگى ارزش‌هاى اخلاقى بايد گفت: ارزش‌هاى اصيل اخلاقى ريشه در فطرت پاك و اصيل انسانى دارند؛ و روانشناسان و جامعه شناسان از آن به «وجدان اخلاقى» يا «حسّ مذهبى» يا بعد چهارم روح انسانى تعبير مى‌كنند؛ «٥» همانى كه قرآن كريم از آن به «فجور» و «تقوا» ياد كرده و مى‌فرمايد به طريق غيبى (: هدايت تكوينى) تشخيص افعال خوب و بد اخلاقى (: فجور و تقوا) به روح و ضمير باطن انسانى الهام شده است. «٦» مفهوم درست «ذاتى بودن حسن و قبح افعال اخلاقى» و «استقلال عقل در ادراك آن»، همين است؛ نه آن معنايى كه برخى روشنفكران داخلى به تبع برخى متفكران تجربه‌گرا و