دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ١٩
زيادى از جمله: جزا، حساب، قانون، شريعت، طاعت و بندگى، تسليم و انقياد، اسلام، روش و رويه، توحيد و خداپرستى آمده است. «١» اما مفهوم اصطلاحى دين، بسيار متنوع و گسترده است كه در اينجا ضمن دستهبندى به دو بخش به شرح زير، به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
الف- تعاريف انديشمندان مسلمان انديشمندان اسلام گاهى دين را به معناى مكتب و گاهى نيز به معناى دين دارى تعريف كردهاند. برخى از اين تعريفها عبارتاند از:
١- دين، مجموعهاى از برنامههاى عملى هماهنگ با نوعى جهان بينى است كه انسان براى رسيدن به سعادت خود، آن را وضع مىكند و يا از ديگران مىپذيرد. «٢» ٢- دين، عبارت است از مجموع عقايد، اخلاق، قوانين و مقرراتى كه براى اداره امور جامعه انسانى و پرورش انسانها مىباشد، گاهى همه اين مجموعه حق و گاهى همه آن باطل و زمانى مخلوطى از حق و باطل است. «٣» اين دو تعريف، دين به معناى مكتب است. همچنين اين نوع تعريفها را مىتوان تعريف عام دين دانست كه همه مسلكها و مرامهاى زندگى مبتنى بر نوعى جهان بينى را در بر مىگيرد، اعم از اين كه مادى باشد يا غير مادى، حق باشد يا باطل.
٣- دين، در اصطلاح به معناى اعتقاد به آفرينندهاى براى جهان و انسان و دستورهاى عملى متناسب با اين عقايد است. «٤» اين تعريف دين به معناى دين دارى است نه مكتب.
٤- دين، روش ويژهاى است كه سعادت و صلاح دنيوى انسان را هماهنگ و همراه با كمال اخروى و حيات حقيقى جاودانى او تأمين مىكند. از اين رو، لازم است شريعت، در برگيرنده قوانينى باشد كه به نيازهاى دنيوى انسان نيز پاسخ گويد. «٥» اين نيز تعريف دين به