دين پژوهى

دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ٥٣

قرآن توسط امام، جامعه اسلامى و مسلمانان در معرض انحراف و گمراهى حتمى قرار مى‌گيرد. براى همين رسول اكرم (ص) تفكيك ناپذيرى كتاب خدا (قرآن) و عترت و اهل بيتش را- در حديث متواتر ثقلين- به عنوان دو عنصر مكمّل هم و تأمين كننده هدف دين اعلام داشته است. «١» ديدگاه متفكّران و مفسّران اسلامى‌ در راستاى تبيين مفهوم جامعيت و كمال دين و نيز تبيين مفاهيم قرآنى «تبيان و تفصيل»، و دلالت اين مفاهيم بر جامعيت و كمال دين اسلام، انديشمندان، متكلمان و مفسران اسلامى مطالبى بيان كرده‌اند كه به اختصار به برخى از آنها اشاره مى‌شود:
شيخ طوسى در تفسير «تبيان» و طبرسى در «مجمع البيان»، مراد از آيه «تبياناً لكل شى‌ء» را بيان مشكلاتى مى‌دانند كه مربوط به امور دين است، يعنى همه آنچه را كه بندگان مؤمن خدا در امور دين و ديندارى به آن نيازمندند، به صورت نص در قرآن يا در بيان پيامبر (ص) و يا به صورتهاى ديگر آمده است كه همگى مستفاد از قرآن است. «٢» زمخشرى هم معتقد است كه آيه در ارتباط با امور دينى است، نه چيزهايى كه به دين ارتباط ندارد. شارع اسلام امور مربوط به سعادت افراد را بيان كرده است. البته برخى از اين امور را با صراحت مطرح كرده و برخى را هم به سنت و قواعد كشف احكام ارجاع داده است. «٣» علامه طباطبائى، بر اين نظر است كه تمامى آنچه كه مربوط به هدايت و كمال و سعادت بشر است، در قرآن آمده است. مسائل ديگر از قبيل مسائل علمى، فلسفى، تاريخى و غير آن كه ارتباط چندانى با هدايت انسان‌ها ندارند به طور كامل در قرآن نيامده است. بنابراين، مراد از آيه «تبياناً لكل شى‌ء»، بيان همه آن چيزهايى است كه به هدايت انسان بر مى‌گردد، و آن عبارت است از معارف حقيقيه مربوط به مبدأ، معاد، اخلاق فاضله، شرايع الهيه، قصص‌