دين پژوهى

دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ١٣٦

مادى غرب نظير هيوم، راسل، پوپر و ... ارائه مى‌كنند.
ولى سخن در اين است كه امور اخلاقى فطرى، چه نوع و يا سنخ افعال اخلاقى را شامل مى‌شود؟ زيرا در تعيين مصداق يا مصاديق فعل اخلاق فطرى و يا «فطريات اخلاقى» نيز اختلاف نظر وجود دارد و برخى از كسانى كه منكر اطلاق و جاودانگى امور اخلاقى شده و به نسبيت و بى ثباتى اخلاقيات رأى داده‌اند، به دليل عدم شناخت دقيق اخلاقياتِ اصيل و فطرى، قادر به تميز آن از غير آن نمى‌باشند.
محاسن اخلاقى و رابطه آن با مكارم اخلاقى‌ محاسن اخلاقى كه از آن سخن رفت از جلوه‌هاى كرامات و ملكات نفسانى به شمار مى‌رود و از آنها سرچشمه مى‌گيرد. از اين رو، كسب محاسن اخلاقى زمينه رسيدن به مكارم اخلاقى را در انسان فراهم مى‌كند. چنان كه امام على (ع) فرمود:
ذَلِّلوُا اخْلاقَكُمْ بِالَمحاسِنِ وَ قَوِّدُوها الَى الْمَكارِمِ. «١» اخلاق خود را با صفات حميده رام كنيد و سپس آن را به سوى مكارم اخلاقى سوق دهيد.
برخى از محاسن اخلاقى عبارتند از: خوش رويى و تبسم، پاكيزگى بدن و لباس، احترام به ديگران، ادب در گفتار و رفتار، عيادت بيماران، تسليت به مصيبت‌ديدگان، دورى از كبر و غرور، عجب، غيبت و سوء ظن به ديگران. برخى از مكارم اخلاقى عبارتند از: رعايت حق و فضيلت، به كار بستن عدل و انصاف، وفاى به عهد، اداء امانت، فداكارى و جوانمردى، ايثار و مواسات. «٢» در روايت «ابن بكير» از امام صادق (ع) نيز نقل شده كه آن حضرت در پاسخ به اين كه مكارم اخلاق چيست؟ فرمود: «خويشتن دارى از گناه، قناعت، صبر، شكر، حلم و بردبارى، حياء، سخاوت، شجاعت، غيرت، نيكوكارى، راستگويى و اداء امانت» «٣»