دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ١٠٤
علم مورد بحث در كتابهايى كه از تعارض يا تعامل علم و دين سخن مىگويند- نظير كتاب علم و دين- به نظر مىرسد كه همين نوع سوم آن باشد. چنان كه ايان باربور بر اين مطلب تصريح كرده و گفته: «مراد از علم در اين اثر، علوم طبيعى است.» «١» علم دينى اينك كه مفهوم علم مورد بحث در «علم و دين» روشن شد، بايد ديد كه مراد از علمى كه در دين و متون دينى از آن سخن مىرود، چيست؟ «٢» درباره علم دينى يا علم موردبحث در دين، ميان متكلمان و انديشمندان دينى و اسلامى اختلاف نظر وجود دارد. بررسىها نشان مىدهد كه اين اختلاف نظر از آنجا ناشى شده كه علم در اسلام مفهوم بسيار عميق و گستردهاى دارد و مجموعه دانشها و دانستنىها را شامل مىشود و اساساً صرف دانستن و آگاهى يافتن و آموختن و نيز مطلق دانش، در جهان بينى اسلام يك ارزش اصيل و مقدس است.
توضيح آن كه در متون دينى (قرآن و روايات)، در يك تعريف كلى، علم به معناى نورانيت و هدايت است؛ «٣» نورى كه دانشمندان را به فضيلت، شرافت، تقويت ايمان و اعتقاد به يگانگى خداوند و تشديد در خضوع و خشوع مىكشاند «٤»؛ ولى بررسى مجموعه متون دينى درباره علم نشان مىدهد كه نور و هدايت و چراغ راه سعادت بودن علوم به علم خاصى منحصر نيست، بلكه همه دانشها- با اختلاف در مراتب تأثيرگذارى و اهميت و ارزش- در صورت تبيين درست و استفاده معقول و منطقى از آنها از چنين خصوصيت مهمى برخوردارند.