تمام دستورات و احكام موجود در آن «١» و اخلاص در اعمال و رفتار «٢» مى‌باشد، ولى چنين نيست كه اگر كسى توان نيل به بالاترين درجه ايمان و عمل را نداشته است، از نيل به درجات پايين‌تر آن نيز باز مى‌ماند و اگر هم به مراحل پايين‌تر دست يافته است از او پذيرفته نيست.
چرا كه فهم و درك انسانها متفاوت بوده، توان جسمى و روحى افراد در عمل به دستورات دينى هم داراى مراتب و اختلاف درجه است، به تبع آن راهيابى افراد به سوى حق و رسيدن به هدايت و ايمان هم داراى مراتب و اختلاف درجه است. در نتيجه هر كس به حد وسع عقلى و توان عملى خويش به درجه‌اى از ايمان و رستگارى خواهد رسيد. به دليل همين اختلاف در فهم و درك و توان عملى انسانهاست كه خداوند طبق صريح قرآن افراد را بر حسب استعداد فكرى و توان عملى آنها در قيامت بازخواست مى‌كند. «٣» راز اين كه بهشت و دوزخ داراى مراتب و درجات مى‌باشد همين است چون هر كس فرا خور ايمان و اعمال صالحى كه دارد، در جايگاه متناسب با آن در بهشت قرار مى‌گيرد، يا به عكس، به طبقه‌اى از دوزخ افكنده مى‌شود.
پس روشن شد كه ايمان و كفر و نيز هدايت و ضلالت داراى مراتب است، و هر كس ممكن است در مرتبه‌اى از آن قرار بگيرد. بنابراين، اين تقسيم‌بندى كه مردم يا مسلمان هستند و اهل نجات، و يا غير مسلمان‌اند و اهل دوزخ، همان گونه كه استاد شهيد مطهرى فرمود مردود و باطل است. «٤» ٢- جامعيت و كمال دين‌ جامعيت و كمال از ديگر ويژگيهاى ممتاز دين اسلام است و با توجه به اهميت اين مسأله و نيز شبهاتى كه در برابر آموزه‌هاى اسلام مطرح شده است، «٥» ضرورت ايجاب مى‌كند كه‌