دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ٨٠
شهود يا تجربه، جنبه فردى و شخصى دارد و تا در قالبهاى ذهنى و فكرى نهاده نشود و با احتجاج و استدلال عقلى همراه نگردد براى ديگران اعتبار ندارد؛ مگر در معصومين (ع) كه از راه و دليل ديگرى- كه عصمت و مصونيت كامل آنها از هر گونه خطا، لغزش و گناه باشد- اعتبار مىيابد. ديگر اين كه شهود درونى در انسانهاى غير معصوم حتى براى خودشان نيز زمانى اعتبار دارد كه با احكام مسلم وحيانى يا قواعد متقن عقلى سازگار باشد.
صواب و خطا در معرفت دينى در خطا ناپذيرى اصل دين ترديدى نيست؛ يعنى دين هم در مرحله پيش از ابلاغ و هم در مرحله ابلاغ از هر گونه خطا و اشتباهى مصون است. اگر در اين دو مرحله نقصان و خطايى در آن راه داشته باشد، با هدف تشريع دين كه هدايت بشر به راه حق و سعادت است، در تعارض آشكار خواهد بود. بدين جهت، متكلمان دينى در عصمت پيامبران الهى در مقام دريافت، حفظ و ابلاغ وحى اتفاق و اجماع دارند.
تبيينها و تفسيرهايى كه توسط پيامبر اكرم (ص) و ائمه اهل بيت (ع) از قرآن كريم شده و بياناتى كه از ائمه طاهرين (ع) در نقل سنت پيامبر اكرم (ص) رسيده است نيز مصون از هر گونه خطا و خلل بوده و جزئى از دين به شمار مىروند. «١» اما دغدغههايى كه در رابطه با خطاپذيرى و يا بى اعتبارى معرفت دينى ايجاد مىشود، مربوط به فهم دينى انسانهاى غير معصوم، يعنى مفسّران، فقيهان، متكلمان و غير آنان و به طور كلى، دين شناسان است. ولى با اين حال، در اين جا نيز يك مطلب ترديدناپذير است و آن اين كه گرچه معرفتهاى غير معصومين مصون از خطا و مطابق با حقيقت دين نيست؛ زيرا در ميان اين فهمها و معرفتها چه بسا تعارض و تناقض آشكارى ديده مىشود كه نمىتوانند همگى با حقيقت دين منطبق باشند، ولى به طور مسلم نمىتوان همه اين معرفتهاى دينى بشرى را بر خطا و ناصواب دانست؛ زيرا بازگشت اين فرضيه به اين است كه اصولًا حقيقت دين قابل