دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ٥٢
نظير آيه فوق با عبارتهاى ديگرى مانند «مفصّلًا ...» «١» ، «تَفصيلَ كُلّ شَىءٍ ...» «٢» و «ما فَرَّطنا فِى الكِتابِ مِنْ شَىءٍ ...» «٣» در بسيارى از آيات آمده است. چنان كه ملاحظه مىشود قرآن كريم خودش را تبيين كننده و تفصيل هر چيزى معرفى مىكند و بدين طريق جامعيت دين اسلام را با جامع نگرى و تبيين و تفصيل بودن خودش اعلام مىدارد.
نيز در آيه ديگرى به كمال دين اسلام اين گونه تصريح كرده است:
الْيَوْمَ اكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ اتْمَمْتُ عَلَيْكُم نِعْمَتى وَ رَضيتُ لَكُمُ الْاسْلامَ ديناً (مائده: ٣)
امروز، دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آيين (جاودان) شما پذيرفتم.
در آيه فوق هم از اكمال دين سخن رفته و هم از اتمام دين. البته بين لغت «تمام» و كمال فرق هست. راغب اصفهانى كمال شىء را تحقق هدف آن مىداند و تمام شىء را به معناى رسيدن به آن حدود و مرتبهاى مىداند كه به خارج از خود نيازى نداشته باشد. «٤» اگر موجودى داراى اجزا باشد و همه اجزاى آن جمع شوند، مىگويند تمام است. مثلًا وقتى ساختمانى همه وسائل و اجزاء آن با هم تركيب شود و آماده بهره بردارى گردد، مىگويند ساختمان تمام شد. تمام در برابر ناقص قرار مىگيرد. اما كمال آن است كه موجود مركبى، داراى هدفى باشد و پس از اجتماع و تحقق همه اجزايش به هدف خود دسترسى پيدا كند.
بنابراين، اسلام به عنوان دين خاتم، جامع و كامل، در يك روز تاريخى يعنى در روز هيجدهم ذيحجه سال دهم هجرى در محلى به نام «غدير خم» با نصب على (ع) به امامت توسط پيامبر خاتم (ص)، اين جامعيت و كمالش تحقق عينى يافت؛ يعنى هدف عالى اسلام و پيامبر (ص) در هدايتگرى مردم و رساندنشان به كمال مطلوب با تثبيت امامت به عنوان تداوم بخش رسالت و نبوت تأمين شده است، و بدون امامت و تبيين و تفسير مفاهيم دينى و