دين پژوهى - ابراهیم زاده، عبدالله - الصفحة ٢٣
اعتقادى، اخلاقى و ساير فعاليتهاى فردى و اجتماعى، مانع از حصر موضوع دين در يك بخش خاص و بدون ارتباط با ساير بخشها مىباشد.
تعريف جامع دين با توجه به مباحث گذشته و ويژگىهاى بر شمرده براى دين از سوى متكلمان و متفكران اسلامى و غربى، مىتوان تعريف جامع دين را ارائه كرد و چنين گفت: دين مركب است از مجموعه معارف نظرى و عقيدتى، احكام و قوانين عملى و دستورات اخلاقى، در ابعاد گوناگون فردى و اجتماعى، سازگار با عقل و فطرت انسانى، كه از سوى خداوند يكتا توسط پيامبران براى هدايت همه جانبه مادى و معنوى بشر فرستاده شد و در صورت پياده شدن به طور كامل سعادت و رستگارى دنيوى و اخروى انسان را تأمين مىكند. «١» بنابراين، با تعريف نسبتاً جامع دين با ويژگىهاى بر شمرده، اين حقيقت به درستى آشكار شد كه دين حق و جامع و كامل، دينى است كه پاسخگوى همه نيازهاى جسمى و روحى، دنيوى و اخروى و مادى و معنوى انسان باشد و همه قوانين و برنامههاى لازم براى نيل به اين هدف متعالى را تشريع كرده و فرا راه بشر نهاده باشد و اين دين جامع و كامل، همانا آيين مترقى اسلام است كه آخرين و كاملترين دين از سلسله اديان الهى و آسمانى مىباشد. «٢»