الْحِكْمَةُ ضالَّةُ الْمُؤمِنِ يَأخُذُها ايْنما وَجَدَها. «١» حكمت و دانش، گمشده مؤمن است؛ هر جا كه آن را بيابد فرا مى‌گيرد.
در روايت ديگرى از رسول اكرم (ص) آمده كه: «اگر مى‌دانستيد كه در پرتو دانش‌طلبى و آموختن، به چه سعادت‌هايى مى‌رسيد، به دنبال آن مى‌رفتيد، هر چند خون شما در اين راه ريخته شود و يا مستلزم اين باشد كه به قعر درياها رفته و اقيانوس‌ها را در نورديد!» «٢» بر كسى پوشيده نيست كه مفهوم علم در اين گونه احاديث، عموميت داشته و شامل هر نوع علمى مى‌شود كه در سرنوشت انسان و زندگى مادى و معنوى او تأثير مى‌گذارد.
يكى ديگر از اين گونه احاديث كه نزد شيعه و سنى معتبر است حديث مشهور «فريضه علم» است، كه طى آن رسول گرامى اسلام (ص) فرمود:
طَلَبُ الْعِلْمِ فَريضَةٌ عَلى‌ كُلّ مُسْلِمٍ. «٣» دانش آموختن بر هر مسلمانى- اعم از زن و مرد- واجب است.
معناى روشن‌تر حديث ياد شده اين است كه يكى از فرائض و واجبات دينى- اسلامى در رديف ساير «واجبات و فرائض»- و بلكه مهم‌تر و برتر- طلب و تحصيل علم است و بر هر مسلمانى واجب است و اختصاص به طبقه و دسته خاصى ندارد؛ يعنى همان طور كه نماز يكى از فرائض است زكات يكى از فرائض است، حج و جهاد از فرائض هستند، عالم شدن و دانا شدن نيز (به نصّ اين حديث) يكى از فرائض است. بر اين اساس است كه در كتب روايى و دينى بابى تحت عنوان «باب وجوب طلب العلم» باز شده است. «٤» اما اين كه «مراد از علم در اين حديث چيست»، ديدگاه‌هاى متعددى وجود دارد. غزالى‌