اخلاق نظامى - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٩٦

صورت دسته جمعى انجام مى‌دهند. امّا اجراى آن را به دست دولت‌هايى مى‌سپارند كه تشكيلات آن‌ها زير نظر يك نفر اداره مى‌شود. «١» قرآن، اصل اطاعت پذيرى را چنان ضرورى مى‌داند كه ضمن بر شمردن آن از صفات مؤمنان واقعى، اعلام مى كند كه آنان حتى بدون اجازه فرمانده، به مرخصى هم نمى‌روند و منتظر دستور شخص مافوق خود هستند:
«انَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ امَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اذا كانُوا مَعَهُ عَلى‌ امْرٍ جامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ انَّ الَّذينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولئِكَ الَّذينَ ي اخلاق نظامى ١٠٦ رعايت سلسله مراتب در سازمان نظامى ص : ١٠٦ ُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ...» «٢» مؤمنان راستين كسانى هستند كه به خدا و پيامبرش ايمان آورده‌اند و هنگامى كه در كار مهمّى همراه اويند، بى اجازه او به جايى نمى‌روند. همانا كسانى كه از تو اجازه مى‌گيرند، به خدا و پيامبرش ايمان دارند.
در شأن نزول اين آيه نوشته‌اند كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى جنگ «احُد» فرمان بسيج عمومى صادر كرد در آن ميان، يكى از رزمندگان، به نام «حنظله»، روز عروسى‌اش بود و با شنيدن دستور پيامبر صلى الله عليه و آله نزد آن حضرت شتافت و اجازه خواست تا آن شب را به اردوگاه سپاه نيايد. پيامبر به او اجازه داد تا شب، كنار همسرش بماند و بامداد به ميدان جنگ آيد. او نيز چنين كرد و صبح بدون آن كه فرصت غسل كردن بيابد، به صف رزمندگان پيوست و ساعتى بعد به فوز شهادت رسيد. رسول اكرم صلى الله عليه و آله درباره‌اش فرمود:
«فرشتگان را ديدم كه ميان زمين و آسمان، حنظله را با آب زلال و خنك در سينى‌هاى سيمين غسل مى‌دهند.» بدين سان، او به «غسيل الملائكه» شهرت يافت. «٣» از سوى ديگر، فرماندهان مدير و كارآزموده، بايد در گزينش افراد، از ويژگى اطاعت پذيرى آنان مطمئن شوند و سپس آنان را برگزينند، در غير اين صورت، نبايد چندان به موفقيت نظامى خويش اميدوار باشند. آزمايش افراد، قبل از جنگ، در آيه ٢٤٩ سوره بقره آمده و در آن جا مطرح شده است كه افراد آزمايش شده و مطيع فرمانده- گر چه شمارشان نسبت به نيروهاى دشمن اندك بود- بر كافران پيروز شدند.