مِنَ‌الْخَلْقِ» «١» توكل عبارت است از علم به اين كه مخلوق نه ضرر مى‌زند و نه نفع مى‌رساند، نه مى‌بخشد و نه باز مى‌دارد، و عبارت از مأيوس بودن از خلق است.
چون بنده چنين باشد، جز براى خدا كار نمى‌كند و جز به خدا اميد ندارد و از غير خدا نمى‌ترسد و به احدى جز خدا چشم طمع ندارد.
مفهوم توكل، مانند برخى ديگر از مفاهيم دينى، با حجابهايى از جهل و خرافات پوشانيده شده است به طورى كه گروهى مى‌پندارند كه توكل يعنى اين كه تصميم گير، تنها خداست و تلاش و كوشش انسان كمترين اثرى در سرنوشت او و اداره زندگى‌اش ندارد. اين برداشت نادرست از مفهوم توكل، اختصاص به زمان ما ندارد. در زمان پيامبراكرم صلى الله عليه و آله نيز چون آيه شريفه: «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ انَّ اللَّهَ بالِغُ امْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَى‌ءٍ قَدْرًا» «٢» نازل شد، عده‌اى از اصحاب پيامبر در خانه نشسته، مشغول عبادت و دعا شدند و گفتند: «ديگر روزى ما تضمين شده است.» اين خبر به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد. آن حضرت كسى را سراغ آنها فرستاد. وقتى آمدند، فرمود:
چه باعث شد در خانه بمانيد و مشغول عبادت شويد و دست از كسب و كار برداريد؟
گفتند: اى رسول خدا! چون روزى ما تضمين شده است، به عبادت خدا روى آورديم.
پيامبر اكرم فرمود: كسى كه چنين كند، دعايش مستجاب نمى‌شود. دنبال روزى برويد. «٣» تعاليم حيات بخش اسلام ضمن آن كه توكل را يك ركن اساسى ايمان معرفى مى‌نمايد، «٤» اهميت و تأثير تلاش و كوشش انسان در سرنوشت خويش را انكار نمى‌كند،