درس پانزدهم: تواضع‌ تواضع، آن است كه انسان، خود را از كسانى كه در جاه و مقام از او پايين‌ترند، برتر نداند و به معناى شكسته نفسى و افتادگى آمده است؛ بدين معنا كه آدمى خود را از ديگران بالاتر نبيند. «١» ريشه تواضع، «وضع» است به معناى خويش را كوچك نشان دادن، در برابر «تكبر»، كه خود را بزرگ دانستن است. «٢» تواضع و ذلّت‌پذيرى‌ بايد توجه داشت كه تواضع، به معناى كوچكى كردن و به ديگران ارج نهادن است، نه خود را خوار كردن وزير بار ذلّت رفتن. تواضع، كارى است كه انسان، داوطلبانه، در برابر ديگران انجام مى‌دهد. امّا ذلّت، چيزى است كه معمولًا از سوى ديگران بر انسان تحميل مى‌گردد و در ذلّت، فردِ ذلت‌پذير تحقير مى‌شود. اگر تواضع، با ذلت همراه شود، مردود است.
تواضع در قرآن و روايات‌ ايمان و اعتقاد به خدا، تمام شؤون زندگى انسان مؤمن را در بر مى‌گيرد؛ چنان كه آثار بندگى خدا در رفتار و گفتار او آشكار مى‌شود. يكى از برجستگى‌هاى اخلاقى، كه قرآن‌