شيرينى‌ اخلاق نظامى ٦٤ تشجيع و تهييج ص : ٦٣ پيروزى، تلخى شكيبايى را مى‌زدايد.
اقسام صبر امام على عليه السلام درباره اقسام صبر مى‌فرمايد:
«الصَّبْرُ ثَلاثَةٌ الصَّبْرُ عَلَى الْمُصيبَةِ وَ الصَّبْرُ عَلَى الطَّاعَةِ وَ الصَّبْرُ عَنِ الْمَعْصِيَةِ» «١» صبر بر سه گونه است: صبر بر مصيبت و صبر بر اطاعت و صبر در خويشتن‌دارى ازگناه.
برداشت ما از بخشى از سخن گرانمايه امام اين است كه انسان در مسير تكاملى خويش علاوه براستقامت و پايدارى براوامرالهى در برابر دو دسته از عوامل بازدارنده نيز بايد شكيبا باشد:
١- عوامل بيرونى: كه عبارتند از: سختى‌ها، فشارها، توطئه‌ها و تهاجم دشمن در صحنه‌هاى فرهنگى، سياسى، اقتصادى، روانى و نظامى.
٢- عوامل درونى: كه عبارتند از: عواملى كه موجب انحراف و گناه و دورى از قرب خداوند مى‌شوند و يا انسان را از طىّ مراتب بالاتر باز مى‌دارند. هر يك از عوامل يادشده به طور مشروح در آيات، روايات و كتاب‌هاى اخلاقى مورد بحث قرار گرفته و لزوم صبر در برابر آنها نيز مورد تأكيد واقع شده است؛ چنان كه قرآن درباره صبر در برابر عوامل بيرونى مى‌فرمايد:
«وَ لَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلى ما كُذِّبُوا وَ اوذُوا حَتّى‌ اتاهُمْ‌نَصْرُنا ...» «٢» پيش از تو پيامبرانى تكذيب شدند و در برابر تكذيب‌ها صبر و استقامت ورزيدند و [در اين راه‌] آزار ديدند تا يارى ما به آنان رسيد.
همچنين درباره متّقيان واقعى مى‌فرمايد:
«... وَ الصَّابِرينَ فِى الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حينَ البَأْسِ اولئِكَ الَّذينَ صَدَقُوا وَ