«وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا انْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ» «١» اگر مؤمنيد، بر خدا توكل كنيد.
طبق اين آيه شريفه كسى كه توكل نداشته باشد مؤمن نيز نخواهد بود.
على عليه السلام مى‌فرمايد:
«التَّوَكُّلُ مِنْ قُوَّةِ الْيَقينِ» «٢» توكل، نتيجه يقين قوى به خداوند است.
و باتوجه به اين كه ايمان و يقين به خدا، از شناخت صحيح او حاصل مى‌شود، ريشه و اساس توكل بر خدا، شناخت و آگاهى به اوست. تمام برداشت‌هاى نادرست از مفهوم توكل، ناشى از عدم درك صحيح همين حقيقت است؛ يعنى وقتى انسان درك درستى از خدا و جهان هستى نداشته باشد، نمى‌تواند از قرآن و روايات، مقصود حقيقى را به دست آورد و از اين رو گرفتار اشتباه در انديشه و شناخت مى‌شود و نتيجه اين اشتباه، ايمان خرافى و عمل نادرست است.
نشانه‌هاى توكّل‌ توكل داراى نشانه‌هايى است كه در روايات به آنها اشاره شده است. در صورت ظهور اين نشانه‌ها، انسان مى‌تواند مطمئن شود كه به اين مرحله عالى رسيده است.
جبرئيل در پاسخ پيامبر صلى الله عليه و آله نشانه‌هاى توكل را چنين بيان مى‌كند:
«فَاذا كانَ الْعَبْدُ كَذلِكَ لَمْ يَعْمَلْ لِاحَدٍ سِوَى اللَّهِ وَ لَمْ يَرْجُ وَ لَمْ يَخَفْ سِوَى اللَّهِ وَ لَمْ يَطْمَعْ فى‌ احَدٍ سِوَى اللَّهِ» «٣» چون انسان داراى توكل شود، براى كسى جز خدا، كارى نمى‌كند، جز به خدا اميد ندارد و از غير خدا نمى‌ترسد و چشم طمع به كسى جز خدا ندارد.