اخلاق نظامى - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٨٩
«بِرّ»، به معناى توسعه در كار خير «١» و «تقوا» حفظ خويش از درافتادن به نافرمانى از فرمانهاى الهى و خوددارى از ارتكاب محرمات است. بدين سان، «تقوا در دو گستره انجام واجبات و ترك محرمات به كار مىرود و «برّ» در كارهاى نيك، اعم از واجبات و مستحبات، به هر حال، اين دو كلمه تمام نيكويىها را شامل مىشوند و ديدگاه قرآن، مددرسانى به همنوعان در همه كارهاى نيك است؛ خواه ترك زشتى باشد يا انجام كارهاى خير و گسترش آن، البته، زشتى و زيبايى كارها بايد به تأييد عقل و شرع برسد و تعاون انسانها بايد جهتگيرى عقلى و شرعى داشته باشد و نظر به اين كه عقل همه انسانها توان بازشناختن همه خوبىها و زشتىها را ندارد، بايد عقل را مقيّد به شرع كرد.
كوتاه سخن آن كه تعاون، منحصر است در كارهاى شرع پسند.
حيطه كاربردى: مسلمانان در همه كارهاى نيك بايد يكديگر را يارى كنند و برنامههاى فردى و اجتماعى آنان بايد بر محور تعاون طراّحى شود و از تكروى وانحصارطلبى بپرهيزند. از رسول اكرم صلى الله عليه و آله نقل است:
«الرَّفيقُ ثُمَّ الطَّريقُ» «٢» نخست همسفرى بياب و سپس به راه، گام گذار.
اين سخن حكيمانه، مخصوص سير و سفر نيست، بلكه قانونى كلى براى همه برنامههاى زندگى است و مسلمانان اگر در پى سعادتند، بايد از يكديگر مدد جويند و به ديگران مدد رسانند؛ چنان كه همان حضرت فرموده است:
«لا يَزالُ النَّاسُ بَخَيْرٍما امَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ فَاذا لَمْ يَفْعَلُوا ذلِكَ نُزِعَتْ عَنْهُمُ الْبَرَكاتُ ...» «٣» مردم مادامى كه امر به معروف و نهى از منكر كنند و يكديگر را در نيكى مدد رسانند.
در خير و سعادتند ولى اگر چنين نكنند، بركات از ميانشان رخت برمىبندد.