اخلاق نظامى - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٣١
«ما شاءَ اللَّهُ لا ما شاءَ النَّاسُ ما شاءَ اللَّهُ وَ انْ كَرِهَ النَّاسُ» «١» آنچه خدا بخواهد، همان مىشود، نه آنچه مردم بخواهند، و آنچه خدا بخواهد مىشود اگر چه مردم نخواهند.
در اين صورت، انسان بر او توكل و براى او عمل مىكند و همه چيز را از او مىخواهد و مىداند كه غير او همه وسيلهاند و اين بالاترين مرحله توحيد و توكل بر خداست.
توكّل فقط بر خدا نكته اساسى در بحث توكل كه مورد توجه قرآن كريم و روايات ائمّه عليهم السلام قرار گرفته و نبايد مورد غفلت قرار گيرد، اين است كه توكل بايد فقط بر خدا باشد و ديگران، اگر چه بىتأثير در كارها نيستند، اثرشان مستقل و بى ارتباط با خداوند نيست. قرآن كريم مىفرمايد:
«وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ» «٢» توكل كنندگان بايد بر خدا توكل كنند.
نيز مىفرمايد:
«فَاذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ انَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ» «٣» چون تصميم گرفتى، بر خدا توكل كن كه همانا خداوند متوكلين را دوست دارد.
هنگامى كه حضرت ابراهيم را به داخل آتش پرتاب كردند، جبرئيل به آن حضرت گفت: «نياز به يارى ندارى؟» حضرت ابراهيم فرمود:
«امَّا الَيْكَ فَلا، حَسْبِىَ اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيلُ» نياز دارم، امّا نه به تو، خداوند براى من بس است و او بهترين وكيل است.