اخلاق نظامى

اخلاق نظامى - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ١٣٨

سه چيز نابود كننده است؛ بخل ورزيدن و دنبال هوس رفتن و از خود خشنود شدن.
اميرمؤمنان- صلوات اللّه عليه- نيز آن را از دام‌هاى شيطانى شمرده، به مالك اشتر مى‌نويسد:
«.. ايَّاكَ وَ الْاعْجابَ بِنَفْسِكَ وَ الثِّقَةَ بِما يُعْجِبُكَ مِنْها وَ حُبَّ الْاطْراءِ فَانَّ ذلِكَ مِنْ اوْثَقِ فُرَصِ الشَّيْطانِ فى‌ نَفْسِهِ لِيَمْحَقَ ما يَكُونُ مِنْ احْسانِ الُمحْسِنينَ» «١» از خودپسندى و خودبينى و اين كه دوست بدارى تو را بستايند بپرهيز كه اين از بهترين فرصت‌هاى شيطان است تا نيكى نيكوكاران را نابود سازد.
ريشه عجب‌ امام خمينى (قدس سره) در اين باره مى‌نويسد:
بدان كه رذيله عجب از حبّ نفس پيدا شود؛ چون كه انسان، مفطور به حبّ نفس است و سرمنشأ تمام خطاهاى انسانى و رذايل اخلاقى، حبّ نفس است و از اين جهت است كه انسان، اعمال كوچك خودش به نظرش بزرگ آيد و خود را به واسطه آن از خوبان و خاصّان درگاه حق شمارد و خود را به واسطه اعمال ناقابل، مستحقّ ثنا و مستوجب مدح داند. بلكه قبايح اعمالش، گاهى در نظرش نيكو جلوه كند؛ اگر از غير، اعمال بهتر و بزرگ‌تر از اعمال خود ديد، چندان اهميت نمى‌دهد و هميشه كارهاى خوب مردم را تأويل به يك مرتبه از بدى مى‌كند و كارهاى زشت و ناهنجار خود را تأويل به يك مرتبه از خوبى مى‌كند؛ نسبت به خلق خدا بدبين است ولى نسبت به خودش خوش بين! «٢» اميرمؤمنان- صلوات اللّه عليه- كم خردى را ريشه خودپسندى دانسته، مى‌فرمايد:
«اعْجابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ بُرْهانُ نَقْصِهِ وَ عُنْوانُ ضَعْفِ عَقْلِهِ» «٣»