ٱلكُفَّار)،[١] «پیغمبر با آن کسانی که با پیغمبرند»؛ ولی (ءَامَنُواْ) ندارد. امّا در اینجا دارد: (وَ ٱلَّذينَ ءَامَنُواْ)! یعنی فقط معیّت خارجی با پیغمبر نیست، بلکه ایمان قلبی می‌خواهد: (ءَامَنُواْ مَعَهُ)؛ این اختصاص به خود امیرالمؤمنین دارد که در آن روز:

(نُورُهُم يَسعَىٰ بَينَ أَيديهم وَ بأَيمَٰنهم)؛ «(بیایید تماشا کنید که) نورشان چگونه از جلو و از طرف راست، جلوی خود آنها حرکت می‌کند و می‌شتابد و قبل از اینکه حرکت کنند، نور شتابان حرکت می‌کند.»

(يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَتمم لَنَا نُورَنَا وَ ٱغفر لَنَآ إنَّكَ عَلَىٰ كُلّ شَيءٖ قَديرٞ)؛[٢] «و می‌گویند: خدایا این نور را بر ما تمام کن!»

پس با اینکه این آیه دعوت به توبه و توبۀ نصوح می‌کند، ولی در عین حال، به آنها می‌گوید: اگر هم توبه کنید و قبول هم باشد، تازه به بهشت می‌روید؛ ولیکن مقام پیغمبر و (وَ ٱلَّذينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ) را که هیچ ندارید، هم‌چنین در مقابل دیدگانتان می‌بینید که پیغمبر (وَ ٱلَّذينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ) چه حالی دارند: (نُورُهُم يَسعَىٰ بَينَ أَيديهم وَ بأَيمَٰنهم) و چه تقاضایی می‌کنند: (رَبَّنَآ أَتمم لَنَا نُورَنَا).

علّت عدم توبۀ بعضی گنهکاران به‌واسطۀ شدّت قساوت قلب

تازه اگر هم توبۀ‌تان قبول بشود! چون این کارهایی که شما می‌کنید مگر می‌گذارد توبه قبول بشود؟! آدمی که عصبانی می‌شود، خودش را از حال عصبانیّت نمی‌تواند به حال عادی در بیاورد؛ این کارها، قساوت‌های قلب می‌آورد که انسان را وادار می‌کند در وهلۀ آتیه، کاری شدیدتر و شدیدتر بکند تا آنجایی که خانۀ حضرت زهرا را هم آتش می‌زند و او را هم می‌کُشد[٣] و اصلاً باکی هم ندارد و یک

[١]. سوره فتح (٤٨) آیه ٢٩.

[٢]. سوره تحریم (٦٦) آیه ٨.

[٣]. رجوع شود به کتاب سلیم، ج ٢، ص ٥٨٦؛ السّقیفة و فدک، ص ٧١؛ الإمامة و السّیاسة، ج ١، ص ٣٠؛ الهدایة الکبریٰ، ص ١٧٩ و ٤٠٧؛ الإحتجاج، ج ١، ص ٨٣؛ الملل و النحل، شهرستانی، ج ١، ص ٧١، به نقل از نظّام؛ الوافی بالوفیات، ج ٦، ص ١٥؛ شرح نهج البلاغة، ابن‌أبی‌الحدید، ج ٦، ص ٤٨؛ میزان الإعتدال، ج ١، ص ١٣٩.