مبانِی اخلاق در آِیات و رواِیات - حسینی طهرانی‌، سید محمد حسین - الصفحة ١١٣ - نحوۀ عطوفت و مهربانی کردن فرزندان از روی خضوع و خشوع نسبت به والدین

سعی کند این ماشین را در سنگلاخ راه نبرد، بار زیاد به آن نزند و... تا اینکه بتواند چند روزی از این ماشین استفاده کند. با مادر و پدر هم باید همین کار را بکنید و بگویید: عزیزم، جانم، صبر کن، دنیا همین‌طور است! رختخوابش را درست کنید، آب دستش بدهید، غذایش را بیاورید، امرش را اطاعت کنید و... قرآن این‌طور دارد می‌گوید! حالا ما این آیه را مجمل و مختصر معنا می‌کنیم. بعد از اینکه می‌گوید:

(وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعبُدُوٓاْ إلَّآ إيَّاهُ)

خیلی عجیب است! یک‌مرتبه از خودش و عبادت خودش، سراغ پدر و مادر می‌آید:

(وَبٱلوَٰلدَين إحسَٰنًا)؛ «خدا حکم کرد که غیر از او را نپرستید و به پدر و مادر احسان کنید!»

(إمَّا يَبلُغَنَّ عندَكَ ٱلكبَرَ أَحَدُهُمَآ أَو كلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَآ أُفّٖ)؛ «اُفّ به آنها نگو، آخ به آنها نگو! (فقط بگو: سمعاً و طاعتاً!)»

(وَلَا تَنهَرهُمَا)؛ «آنها را از خود نرنجان و دور نکن! سرشان داد نزن و آزرده نکن! نَهرشان نکن! (نهر به هاء هَوَّز: یعنی پرخاش) به آنها پرخاش نکن!»

نحوۀ عطوفت و مهربانی کردن فرزندان از روی خضوع و خشوع نسبت به والدین

(وَقُل لَّهُمَا قَولٗا كَريمٗا)؛[١] «آرام، بزرگوارانه، شرافت‌مندانه، کریمانه و بزرگ‌منش با آنها صحبت کن، و از میدان به‌در نرو! (بگذار آنها هر کاری می‌خواهند بکنند، تو از میدان به‌در نرو!)»

(وَٱخفض لَهُمَا جَنَاحَ ٱلذُّلّ منَ ٱلرَّحمَة)؛[٢] «در مقابل آنها دو بال ذلّت (در مقابل عزّت) را پایین بیاور! در مقابل آنها آقایی نکن و سرت را بلند نکن! در مقابل آنها کوچکی کن!»

بعضی از جاها کوچکی کردن مطلوب است. انسان باید عزیز باشد، امّا نه پیش پدر و مادرش!

در روایات داریم که پیغمبر فرمود:

[١]. سوره إسراء (١٧) آیه ٢٣.

[٢]. سوره إسراء (١٧) آیه ٢٤.