مبانِی اخلاق در آِیات و رواِیات - حسینی طهرانی‌، سید محمد حسین - الصفحة ٢٦٤ - شأن نزول سورۀ تحریم از نظر عامّه و تشیّع

وقتی که حجّ می‌رفتیم، یک‌مرتبه در وسط راه قافله پیاده شد. عمر برای قضای حاجت به کناری رفت. وقتی که به قضای حاجت رفت و برگشت ـ در این حال خلیفة المسلمین هم هست ـ من رفتم زود روی دستش برای وضو گرفتن آب بریزم که خدمتی به او کرده باشم و خلاصه استمالتی کرده باشم. زود رفتم و شروع کردم با إبریق آب روی دستش ریختم برای وضو گرفتن و او مشغول وضو گرفتن شد، و در همین حال گفتم: یا امیر المؤمنین و خلیفة‌المسلمین، من سؤالی دارم. نگاه کرد و گفت: «چیست؟ بگو!» گفتم: این سورۀ تحریم دربارۀ چه کسی نازل شده است؟ او سرش را پایین انداخت و یک نگاه تندی به من کرد و گفت: «فی حفصة و عائشة؛ دربارۀ حفصه و عایشه!»

و حملاً همین روایت را زمخشری هم در کشّاف ذکر می‌کند[١] و دیگران هم دارند.[٢]

شأن نزول سورۀ تحریم از نظر عامّه و تشیّع

اصل داستان این سوره که دربارۀ این دو نازل شده است، چیست؟ این سوره در همین ایّام فوت پیغمبر نازل شده است. بین این سوره و بین رحلت حضرت رسول خیلی طول نکشیده و در وقتی بوده که پیغمبر از حجّة‌الوداع برگشته بودند و یا اگر قبل از حجّةالوداع هم بوده است، خیلی قبل نبوده است. مسلّماً در مدینه نازل شده و در همان ایّامی بوده که قریب به فوت بوده است. به‌طور مسلّم در زمان ماریۀ قبطیّه بوده است،[٣] حال یا اولاد ماریۀ قبطیّه زنده بوده است و یا نبوده است؛[٤] چون ماریه هم تا بعد از حضرت رسول صلّی الله علیه و آله و سلّم عمر کرد.[٥]

ماریه کنیزی خیلی زیبا بود که حاکم اسکندریّه برای پیغمبر فرستاده بود[٦] و

[١]. الکشّاف، ج ٤، ص ٥٦٦.

[٢]. مسند أحمد، ج ١، ص ٤٨؛ و صحیح البخاری، ج ٦، ص ٦٩؛ و صحیح مسلم، ج ٤، ص ١٩٠.

[٣]. دعائم الإسلام، ج ٢، ص ٩٨.

[٤]. رجوع شود به أنساب الأشراف، ج ١، ص ٤٥٠.

[٥]. تاریخ خلیفة، ص ٧٣ و ٧٤.

[٦]. الطّبقات الکبریٰ، ج ١، ص ١٠٧؛ السّیرة النّبویّة، ج ١، ص ٧؛ أنساب الأشراف، ج ١، ص ٤٤٩.