مبانِی اخلاق در آِیات و رواِیات - حسینی طهرانی‌، سید محمد حسین - الصفحة ٥٥ - نهی قرآن کریم از یاد کردن دیگران با القاب قبیح

ببین این چه حرف بدی می‌زند، یا چه قامت نا زیبایی دارد، یا چه صورت زشتی دارد، یا چه اخلاق نا رسایی دارد؛ اینها ولو اینکه به‌عنوان کنایه و اشاره هم باشد، لَمز حساب می‌شود و حرام است!

(وَيلٞ لّكُلّ هُمَزَةٖ لُّمَزَةٍ)؛[١] «هُمَزة» به آن کسی می‌گویند که دور می‌کند، هر کس پیش او می‌آید رد می‌کند، لحن زننده دارد، مردم را نمی‌پذیرد و به سینۀ آنها می‌زند و آنها را رد و طرد می‌کند. بعضی‌ها حالشان این‌طور است که حال طرد دارند. در این آیه می‌فرماید: (وای به حال آنها!) «وَیْل» یک وادی جهنّم است[٢] که اختصاص به افرادی دارد که طرد می‌کنند و نمی‌پذیرند. «لُمَزه» یعنی عیب‌گویان،[٣] که با چشم و ابرو و اشاره و کنایه عیب می‌گیرند، ولو به صراحت با زبان بیان نکنند ولی با اشاره و کنایه عیب را بیان می‌کنند.

در این آیه دارد:

(وَلَا تَلمزُوٓاْ أَنفُسَكُم)؛ «خودتان را مورد عیب قرار ندهید و عیب خودتان را نگیرید!»

یعنی برادران شما، خود شما هستند؛ و همین‌طور که شما دوست ندارید عیب شما را کس دیگری بیان کند یا خودتان عیب خودتان را فاش کنید و در بین مردم بیان کنید، عیب دیگران را که بیان می‌کنید مانند آن است که عیب خودتان را بیان کرده‌اید. پس عیوب خودتان را بیان نکنید، و عیوب مؤمنین را بیان نکنید که حکم بیان عیب خود شما را دارد. پس عیب‌جویی به هر نحو و به هر شکل که باشد، حرام است!

نهی قرآن کریم از یاد کردن دیگران با القاب قبیح

مسألۀ سوّم: (وَلَا تَنَابَزُواْ بٱلأَلقَٰب).

[١]. سوره همزه (١٠٤) آیه ١.

[٢]. جامع الأخبار، شعیری، ص ٧٣.

[٣]. رجوع شود به لسان العرب، ج ٥، ص ٤٠٦.