مبانِی اخلاق در آِیات و رواِیات - حسینی طهرانی‌، سید محمد حسین - الصفحة ١٤٤ - جایگاه قوانین حقوقی در اسلام

آیا این دستورات، دستورات وجوبی و الزامی است، یا دستورات اخلاقی است و انسان براساس استحسان و رجحانی که در موضوع اینها هست، بایستی که عمل کند؟

قوانین حقوقی که در قانون مقدّس اسلام جعل شده است، حقّی است که خداوند برای طرف مقابل معیّن فرموده است؛ ولی اجرای آن حق را به دست آن طرف داده است که می‌خواهد اجرا کند و یا می‌خواهد عفو کند! به خلاف اینکه انسان در اجرای آن قانون مجبور باشد یا اینکه انسان در عفو کردن مجبور باشد.

مثلاً در بعضی از قوانین هست که اگر کسی به دیگری جنایتی وارد کند حتماً او باید قصاص کند![١] و در دستورات انجیل وارد است که اگر کسی به انسان جنایتی کند، انسان حتماً باید او را عفو کند! حتّی نصّ صریح انجیل است که:

اگر کسی سیلی به طرف راست تو زد، طرف چپ را هم پیش بیاور! و اگر کسی عبای تو را بُرد، قبایت را هم بده![٢]

امّا قانون مقدّس اسلام این‌طور نیست؛ قصاص را حقّ متعیّن برای ذی حق قرار داده است:

(وَ إن عَاقَبتُم فَعَاقبُواْ بمثل مَا عُوقبتُم به)؛[٣] «اگر کسی شما را عقابی کرد، اذیّتی کرد، صدمه‌ای زد، شما می‌توانید عین آن صدمه را به او برگردانید.»

کما اینکه داریم:

[١]. امام شناسی، ج ١٨، ص ٣٧١، تعلیقه:

«و ما در فقرۀ ٢٣ از اصحاح ٢١ از اصحاحات خروج، از تورات موجود در دست یهود و نصاریٰ در این ایّام یافتیم بدین عبارت:

إن حَصَلَت أذیّةٌ تُعطی نفْسًا بنفسٍ و عینًا بعَینٍ و سنًّا بسنٍّ و یدًا بیَدٍ و رجلًا برجلٍ و کیًّا بکیٍّ و جَرحًا بجرحٍ و رَضًّا برَضٍّ؛ اگر اذیّتی پدیدار گردد جان را به جان می‌دهد، و چشم را به چشم، و دندان را به دندان، و دست را به دست، و پا را به پا، و داغ نهادن را به داغ نهادن، و زخم زدن را به زخم زدن، و کوبیدن را به کوبیدن.“»

[٢]. انجیل متّی، باب ٥: «موعظۀ سر کوه، راز خوشبختی»، بند ٣٨ ـ ٤٠.

[٣]. سوره نحل (١٦) آیه ١٢٦.