ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٩٥ - حقّ معرفت
«هر كس از شما در بستر خويش با شناخت خدا و پيامبر (ص) و اهل بيت (ع) بميرد، شهيد از دنيا رفته است. پاداش او بر خداست و ثواب اعمال نيكويى را كه قصد انجام آن را داشته، خواهد برد». ١٩
پيامبر اكرم (ص) و ائمهاطهار (ع) كه همواره در راستاى هدايت بشر و اصلاح باورها و انديشههاى او كوشيدهاند، ضمن تشويق به رعايت حقوق اهل بيت (ع)، مردم را از دشمنى با آنان برحذر داشتهاند؛ چنان كه در حديث نبوى چنين انذار شده است: «الا وَ مَن ابغَضَ آلُ مُحمّد جاءَ يوم القيامة مكتوباً بَين عينيِه آيسٌ مِن رَحمةالله؛ ٢٠ بدانيد هر كسى كينهاهل بيت را در سر بپروراند، در روز قيامت به گونهاى محشور خواهد شد كه ميان دو چشم (بالاى پيشانى) او نوشته شده: مأيوس از رحمت الهى».
اين انذار به صورت جدّى در حديث علوى آمده است: «مَن رَكِب غَير سَفينَتِنا غَرَق؛ ٢١ هر كس به غير كشتى ما سوار شود (به غير اهل بيت بپيوندد) غرق مىشود. چنين كسى اگر بميرد، به مرگ جاهليّت مرده است: «مَن مات لا يَعرف امامه ماتَ ميتة جاهلية؛ ٢٢ چرا كه به فرمايش امام صادق (ع)، شناخت امامان اهل بيت (ع) بر هر مسلمانى واجب است: «فانَّ معرفة الامام منّا واجِبة عليه.» ٢٣
بر اساس توصيهامام باقر (ع) در اين باره هيچ عذرى از كسى پذيرفته نيست: «وَ لا يَعذرو النّاس حتّى يَعرفوا امامَهُم؛ ٢٤ شناخت حقّ اهل بيت (ع) از آثار محبّت خداوند است: «كسى كه حقّ ما را بشناسد و ما را دوست داشته باشد، خداى تبارك و تعالى را دوست داشته است.» ٢٥
٢. حقّ مودّت
تشيّع مكتب عشق است. از بزرگترين امتيازهاى شيعه اين است كه بر مبناى محبّت شكل گرفته است. حقّ محبّت اهل بيت (ع) از زمانى تشريع شد كه پيامبر (ص) به دستور خداوند فرمود: «قُلْلا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ٢٦؛ من هيچ اجر و پاداشى در برابر دعوت رسالت از شما نمىخواهم، جز اينكه اهل بيت مرا دوست بداريد»؛ چرا كه «لكلّ شىءٍ اساس و اساس الاسلام حبّنا اهل البيت؛ ٢٧ هر چيزى اساسى دارد و اساس اسلام محبّت ما اهل بيت است.»
مودّت خاندان پيامبر (ص)، محور حركت و سير تكاملى دين و عامل رستگارى پيروان اهل بيت (ع) است. اين وعده را پيامبر (ص) از همان روزهاى نخستين شكلگيرى اسلام ناب محمّدى اعلام داشت: «انَّ علياً و شيعته هُم الفائزونَ يومَ القيامهَ؛ ٢٨ به راستى على و پيروان او در روز قيامت رستگارانند و اين گونه تولّاى على مكتب عشق و مودّت شد.»
حقّ محبتّ اهل بيت (ع) منشأ قرآنى دارد و از آثار حقّ حاكميّت معصومان (ع) و تداوم خطّ رسالت است. احساس مسئوليّت در برابر اين حقّ الهى (محبّت ورزيدن به اهل بيت (ع) همانند رعايت حقّ نبوّت، ضامن سعادت بشر است. اوّلين چيزى كه در روز قيامت مورد سؤال قرار مىگيرد، رعايت حقّ محبّت اهل بيت (ع) است: «اوّل ما يسأل عنه العبد حبّنا اهل البيت.» ٢٩
براى تبيين اين حقيقت، از «قرآن كريم» استمداد مىجوييم. به صراحت قرآن كريم، همهپيامبران (ع) اين چنين گفتهاند: وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ؛ ٣٠ پاداشى از شما در برابر دعوت رسالت نمىخواهيم و پاداش ما فقط به پروردگار عالميان است. اين واقعيّت در آيات متعدّدى مورد تإكيد واقع شده است. ٣١
قرآن كريم در مورد شخص پيامبر اكرم (ص) تعبيرات متفاوتى به كار برده است، در يك جا مىفرمايد: «قُلْما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلًا ٣٢؛ ٣٢؛ بگو من در برابر ابلاغ رسالت هيچ گونه پاداشى از شما مطالبه نمىكنم؛ مگر كسانى كه بخواهند راهى به سوى پروردگارشان برگزينند». در جاى ديگر مىفرمايد: «قُلْما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ؛ ٣٣ من از شما پاداشى نمىطلبم و چيزى بر شما تحميل نمىكنم.» و در مورد سوم مىفرمايد: «قُلْلا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى)؛ ٣٤ بگو من هيچ اجر و پاداشى از شما نمىخواهم، جز اينكه ذوى القرباى مرا دوست بداريد.»
دليل اين امر را هم خود قرآن بيان كرده است: «قُلْما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ؛ ٣٥ بگو پاداشى كه من از شما خواستم تنها به سود شماست؛ اجر و پاداش من فقط بر خداوند استِ».
در نتيجه، مودّت اهل بيت (ع) كه پاداش رسالت پيامبر (ص) است، به نفع دوستداران اهل بيت (ع) مىباشد؛ زيرا راه آنها را به سوى كمال نهايى (قرب الىالله) هموار مىسازد. بدين سان، اين مسئله جز ادامهخطّ مكتب پيامبر (ص) به وسيلهرهبران الهى و جانشينان معصومش كه همگى از خاندان او بودهاند، امر ديگرى نمىتواند باشد، منتها چون مودّت پايهاين ارتباط بوده، در اين آيه با صراحت آمده است. اين مسئله در واقع، نوعى بازگشت به خود افراد و دستيابى به هدايت است.
به استناد آيات ذيل، محبّت اهل بيت (ع) زمينهساز محبّت خداوند نسبت به بندگان است:
(إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ ٣٦؛ اگر خداوند را دوست داريد، از دستورات پيامبر اطاعت كنيد، خداوند شما را دوست