نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٩٨ - حوزه هاى مركزى علمى چگونه باشد؟
كه از باب اتفاق غالب آنان عراقى و لبنانى و ايرانى بودهاند و اندكى هم از غير آنان و در اين اواخر دو سه نفرى هم از دانشمندان افغانى!
از اينكه محصلين هندى و پاكستانى و افريقائى و غالبا افغانى و غيره بدرجه اجتهاد نرسيدهاند علت آن قصور فكرى نبوده بلكه عوامل ديگرى مانند وضع بد محيط و عدم امكانات مادى و نداشتن كتب و عدم مشوق و امثال آن در كار بوده است كه اميد ميرود آينده بهترى داشته باشند.
قابل يادآوريست كه در فقه شيعه تقليد مجتهد ميّت ابتداء جايز نيست و دروازه اجتهاد در فقه باز است و به اين سبب تمام همت دانشمندان شيعه و حوزههاى علمى بفقه و اجتهاد در فقه معطوف شده است و دانشمندان ما براى پاسخگوئى به نيازهاى شرعى عوام الناس شيعه مجبوراند قسمت عمده عمر خود را با مطالعات و تأملات مشقتزا و رنجآور بگذرانند تا بمقام اجتهاد برسند. ولى در فقه اهل سنت چون تقليد مجتهد ميّت را ابتداء جايز ميدانند و مشهور و معروف بين آنان انسداد باب اجتهاد است لذا مجبور برسيدن بمقام اجتهاد نشدهاند و از يكى از مذاهب اربعه پيروى ميكنند ولى جماعتى بدرجه اجتهاد در مسائل مربوط بيك مذهب رسيدهاند كه اسم آنرا مجتهد مشروط در مقابل مجتهد مطلق نامگذارى كردهاند و در اين اواخر زمزمهها و مخالفتهائى بين دانشمندان اهل سنت نيز بروز كرده است و جمعى دروازه اجتهاد را مفتوح دانستهاند هر چند كه فتوى مخالف ارباب مذاهب اربعه باشد.
حوزههاى مركزى علمى چگونه باشد؟
من خلاصه نظر خود را در اين مورد در چند فصل بيان ميكنم.