نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١ - (٤) آيا همه كفار دوزخى اند؟

كسى بر امر اختيارى عقاب شود و اين حكم عقلى قابل شك و ترديد نيست و عقل را خداوند براى ادراك بما داده است.

٢- آيات زيادى كه ظلم و ستم را از خداوند نفى ميكند و اينكه مقدار ذرّه‌اى خداوند بر برندگانش ستم روا نمى‌دارد و همه ميدانند كه عقاب قاصر ناتوان ظلم صريح است.

٣- آياتى كه خداوند را برحمت و كرم و رأفت و مهربانى وصف ميكند، زيرا از رحمت الهى بسيار بدور است كه فرد عاجز را عقاب كند كه چرا بچيزى كه از آن عاجز و ناتوان بوده نرسيده است!

٤- آياتى كه ميگويد كه خدا كسى را باندازه وسع او نه بيشتر تكليف ميكند، لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ...، إِلَّا ما آتاها) و چون معرفت و تصديق دين براى جاهل قاصر بيرون از وسع و طاقت اوست خداوند او را اصلا بدان مكلف نكرده است تا نافرمانى صورت گرفته باشد.

٥- قوله تعالى‌ لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ تا هلاك شود كسى كه هلاك ميشود از روى دليل و بينه، هلاك جاهل قاصر از روى بيّنه نيست حجّت بر او تمام نشده است.

بعضى از دانشمندان علم كلام از اهل سنت ميگويند از سيره حضرت رسول (ص) بطور ضرورى بدست مى‌آيد كه فرقى بين قاصر و مقصر وجود ندارد و هر دو مستحق عقابند زيرا در تمام جنگها مسلمانان كفار محارب را ميكشتند و مغلوبين را اسير ميكردند و اموال آنان را بغنيمت ميگرفتند و در هيچ موردى ميان قاصر و مقصر آنان فرقى نشده است.

ولى اين دسته متكلّمان در اين نظريه خود دچار اشتباه شده‌اند زيرا بحث ما در احكام فقهى نيست چون ما هم ادعاى فوق را قبول داريم و در تمام احكام دنيوى حكم قاصر و مقصر يكى است ولى بحث ما فقط مخصوص روز