انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٧ - اهميت حواس و عقل

بالخصوص در امور دينى، از روى تدبّر و تفكّر تصميم بگيرند نه از روى كبر و غرور، خود محورى و لجبازى؛ زيرا اين تدبّر و تقكّر درست و سالم است كه سرنوشت انسان را رقم مى‌زند نه تقليد كوركورانه. به‌قول شاعر:

تقليد بدون تحقيق انسان را به نابودى مى‌كشاند. انسان بايد هميشه از عقل خود استفاده كند؛ زيرا عقل بهترين نعمتى است كه خدا براى انسان مرحمت نموده است. آيا عقل شما اجازه مى‌دهد كه باقى مانده غذاهاى مردم را از داخل زباله دانى‌هاى شهر بخوريد؟ مسلم است كه عقل چنين چيزى را اجازه نمى‌دهد؛ عقل به انسان حكم مى‌كند كه از داخل زباله چيزى را نخوريد كه مكروب دارد و به بدن شما ضرر مى‌رساند. وقتى به حكم عقل، غيرت ما قبول نمى‌كند كه غذاى فاسد را از داخل زباله‌ها بخوريم، چگونه خرافات خشك و بى مفهومى را كه از دهن عده‌اى اشخاص مريض تراوش مى‌كند قبول كنيم؟ در حالى‌كه خرافات روح ما را كثيف و آلوده مى‌سازد و ما بايد در اين مورد درست فكر كنيم و منطقى استدلال نماييم. ما نبايد بدون تفكّر و تعقّل پلوراليزم را در عقايد خود بپذيريم.

پلوراليزم و كثرت‌گرايى، نه تنها در عقايد محال است؛ بلكه در تمام واقعيت‌هاى خارجى محال است. مثلًا من به شما مى‌گويم كه همين جايى كه شما نشسته‌ايد اطاق است. شما مى‌گوييد نه اين اطاق نيست؛ بلكه كشتى است. مى‌گويم كشتى؟ شما مى‌گوييد بلى، اشكال ندارد و تناقضى هم وجود ندارد؛ از باب پلوراليزم و كثرت‌گرايى شما بگوييد اطاق و ما مى‌گوييم كشتى. حالا يك نفر از دور مى‌آيد، من مى‌گويم انسان است. شما مى‌گوييد فيل است. يكى ديگر مى‌گويد نه خير گوسفند است؛ بعد بگوييم كه فرق نمى‌كند از باب كثرت‌گرايى هرسه نظريه درست است!!