انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٤٩ - طبيعت و تربيت

بيشتر سركشى دارد. خصوصاً در سه مورد كه لازم است به صورت مختصر به آن‌ها اشاره كنم.

مورد اول: انسان از نظر غرايز هميشه دوست دارد كه مال و ثروت زياد داشته باشد؛ ولى بايد متوجه اين مطلب نيز باشد كه مال و ثروت را از راه حلال به‌دست آورد؛ وقتى مال را از راه حلال بدست آورد، بايد حق فقرا و مساكن را نيز فراموش نكند؛ كارهاى عام‌المنفعه را نيز انجام دهد، به يتيمان كمك كند و به خويشاوندان فقير خود نيز توجه نمايد و حتى در مصارف خود نيز دقّت داشته باشد تا از اموال خود استفاده‌ى درست نمايد. به عبارت ديگر تمام اموال خود را انبار نكند و يا مثل حيوان سرش را پايين انداخته همه را به‌تنهايى نخورد. يعنى مالى را كه انسان پيدا مى‌كند، ابتدا از راه حلال به‌دست آورد و ثانياً در راه خدا مصرف كند؛ زيرا اسراف در دين مقدس اسلام جايز نيست.

مورد دوم: غرايز انسان قدرت طلبى را دوست دارد؛ اما اگر قدرت بدستش رسيد، بر مردم ظلم نكند، تكبّر نورزد، خود را از ساير مردم بهتر نداند، به بيت المال مسلمين خيانت نكند و بر حقوق ديگران تجاوز ننمايد. انسان وقتى به‌قدرت رسيد بايد از قدرت خود براى بهبود اوضاع اقتصادى و امنيتى مردم استفاده كند، براى تأمين عدالت اجتماعى تلاش كند و متوجه باشد كه براى چند روز قدرت موقّت، دين خود را دست ندهد، خود را فرعون درست نكند كه در دنيا و آخرت ذليل گردد.

مورد سوم: غرايز انسان مى‌خواهد بيشتر از ديگران علم داشته باشد؛ اگر انسان مقام علمى پيدا نمود، نبايد مغرور شود و نبايد خود را از همه مردم برتر بداند؛ بلكه بايد از علم خود براى آگاهى مردم استفاده نمايد.