انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٥١ - طبيعت و تربيت

آن‌ها را به خوردن چيزى ارشاد كرده باشد؛ يعنى از فلان چيز و يا از فلان گياه خود را تغذيه كنيد و نيز ممكن است كه به فكر خود از بعضى گياهان شكم خود را سير كرده باشند. من در تاريخ چيزى در اين مورد نديده‌ام و بايد بگوييم والله العالم.

قرآن مجيد مى‌فرمايد: «وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌»[١] براى انسان در دنيا، جز سعى و تلاش راهى وجود ندارد و تنها با سعى و تلاش، انسان به مقام بالا دست مى‌يابد. «وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ»[٢] آن‌هايى كه در راه خدا سعى و تلاش مى‌كنند، خداوند نيز راه خود را براى آن‌ها نشان مى‌دهد و خداوند جل جلاله با كسانى است كه با كوشش و تلاش خود اعمال نيك انجام مى‌دهند. كسانى‌كه تنبل هستند و در زندگانى خود تلاش ندارند، راه سعادت و خوش‌بختى بر روى آنان، بسته خواهد بود.

انسان همان‌گونه كه براى ادامه حيات خود به كار احتياج دارد تا لقمه‌اى غذا به‌دست آورد و براى تنازع در بقا، بتواند زنده بماند. عين همين مطلب را در مسئله تربيت خود نيز بايد در نظر داشته باشد. خداوند متعال جل جلاله انسان را كامل خلق نكرده‌است كه بگوييم انسان محتاج به تربيت نيست؛ بلكه انسان با طبيعت خام خلق شده است و بايد با سعى و كوشش، طبيعت خام خود را پخته سازد؛ زيرا خداوند جل جلاله به انسان اختيار داده است تا طبق ميل و رغبت خود، زندگانى خود را عيار كند. به عبارت ديگر انسان در دنيا صاحب اختيار است و مى‌تواند مطابق ميل خود رفتار كند، اگر از طبيعت خام پيروى كرد، سر انجام كارش به تباهى مى‌رسد؛ اگر از

[١] - نجم/ آيه ٣٩

[٢] - عنكبوت/ آيه ٦٩