در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٣٩ - ١ طراحى خلقت انسان
داناى فرزانهاى. خداوند فرمود: اى آدم! فرشتگان را به اسامى اينها آگاه كن. چون آدم فرشتگان را بدان آگاه ساخت، خداوند فرمود: نگفتم من ناديدههاى آسمانها و زمين و آنچه را كه آشكار و نهان مىداريد مىدانم».
از اين آيات معلوم مىشود كه طرفين گفتگو خدا و فرشتگان بودهاند و موضوع گفتگو نيز قرار دادن خليفه در زمين بوده است. سخن و گفتگويى كه در ميان آنها رد و بدل شده بدين قرار بوده كه خداوند به فرشتهها فرموده: من در روى زمين خليفه قرار مىدهم؛ فرشتهها اعتراض نمودهاند كه چرا مفسد و خونريز را خليفه مىكنى، خداوند پاسخ داده كه در اين كار راز و سرى نهفته است كه من مىدانم، هم چنان كه غيب آسمانها و زمين و آشكار و پنهان شما را نيز مىدانم.
پس پاسخ بعضى سؤالات مربوط به سوره «ص» دانسته شد در عين حال سؤالات ديگرى مطرح مىشود كه بعضى از آنها بدين قرار است:
١. فرشته چيست؟ موجودى مجرد است يا مادى؟[١]
[١]. فخر رازى مىنويسد: در اين كه ملك چيست؟ بين صاحبان اديان و مذاهب اختلاف است. اكثر مسلمين آنها را اجسامى لطيف و هوايى مىدانند كه به اشكال مختلف ظاهر مىشوند و در آسمانها ساكن هستند. در اين كه گناه و فساد و شر از آنها سر مىزند يا خير، فلاسفه و جبريون« اشاعره» مىگويند: فرشتگان خير محض هستند و قدرت بر شر و فساد ندارند. در مقابل، فقهاء( اكثر آنها) و معتزله مىگويند: آنها همانطور كه قدرت بر خير دارند قادر بر اعمال شر هم هستند] تفسير الكبير، ج ٢، ص ١٦٠[.